okładka

Zamów kolekcję
cena kolekcji: 3900 2990

Zamów Tom
cena 1 tomu: 200

O TOMIE

Dane techniczne
ISBN: 978-83-7595-197-4
ilość stron: 1168
oprawa: twarda, skóropodobna z ozdobnym grzbietem i złoceniami


Opis

Tom XIII DZIEŁ ZEBRANYCH JANA PAWŁA II zawiera homilie i przemówienia Papieża wygłoszone w trakcie jego podróży apostolskich do Azji, Afryki, Australii i Oceanii. Dla lepszego zrozumie- nia tekstów w kontekście specyfiki kontynentu, kraju lub regionu, w układzie tomu zastoso- wano klucz geograficzny.

Azja – najbardziej zaludniona część świata – ma decydujące znaczenie dla przyszłości Kościoła katolickiego, stąd szczególna troska o ewangelizację tego kontynentu. W adhortacji Ecclesia in Asia Jan Paweł II pisze: ,,Kiedy mówimy o chrześcijaństwie jako religii europejskiej – powinniśmy sobie uświadomić, iż Jezus był Azjatą. Urodził się w Azji i tam przeżył swój ziemski czas. Bóg tak zaplanował plan zbawienia, że właśnie na tym kontynencie Kościół powstał, przez pierwsze wieki rozwijał się bardzo bujnie, a potem stał się mniejszością wśród ludów tego kontynentu".

Jan Paweł II wielokrotnie odwiedzał Afrykę, widząc potrzebę umacniania i pogłębiania dynamicznie rozwijającego się Kościoła. Często zwracał uwagę na potrzebę doceniania miejscowej kultury, szacunek wobec historii, wartość rodziny. Początki afrykańskiego Kościoła sięgają czasów apostolskich. W ostatnim pięćdziesięcioleciu liczba katolików na tym kontynencie wzrosła sześciokrotnie i wzrost ten jest wyraźnie wyższy od wzrostu liczby mieszkańców.

Australia to region o wysokim poziomie gospodarczym i cywilizacyjnym, obecnie bardzo zlaicyzowany. Wizytę Papieża duża część społeczeństwa traktowała jak wizytę gwiazdy medialnej. Katolicy jednak przyjmowali goi jako pasterza i przewodnika w wierze. Ojciec Święty, mając świadomość problemów Kościoła w Australii, zachęcał jej mieszkańców do powrotu do duchowych źródeł i wskazywał też na potrzebę pracy ewangelizacyjnej.

SPIS TREŚCI

OD REDAKCJI 7
Jan Paweł II: Papież-Pielgrzym – Joaquín Navarro-Valls 9
Wstęp do pielgrzymek do Azji – ks. Wojciech Kluj OMI 13
AZJA
TURCJA
PIELGRZYMKA
28–30 LISTOPADA 1979 R.
Istambuł, 29 listopada 1979 r. – Przemówienie w katedrze Ducha Świętego Wspólna modlitwa drogą do jedności eucharystycznej 27
Istambuł, 30 listopada 1979 r. – Przemówienie do ekumenicznego patriarchy Konstantynopola Dimitriosa I Kościół na drodze ku jedności chrześcijan 31
Wstęp do pielgrzymek do Indii – kard. Oswald Gracias 35
INDIE
PIERWSZA PIELGRZYMKA
31 STYCZNIA – 10 LUTEGO 1986 R.
Raj Ghat, 1 lutego 1986 r. – Przemówienie w miejscu pamięci Mahatmy Gandhiego Zwyciężajcie nienawiść miłością, nieprawdę prawdą, przemoc cierpieniem 39
Delhi, 2 lutego 1986 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie Indiry Gandhi Światło naszego świata – krzyż Chrystusa 41
Ranczi, 3 lutego 1986 r. – Homilia podczas mszy św. Godność i wartość pracy 45
Kalkuta, 3 lutego 1986 r. – Przemówienie w domu zakonnym Nirmal Hridaj U Matki Teresy 49
Szilong, 4 lutego 1986 r. – Homilia podczas mszy św. na polu golfowym Chrystus odpowiedzią Boga na najwyższe dążenia człowieka 50
Koczin, 7 lutego 1986 r. – Homilia podczas mszy św. W służbie pojednania 54
Kottayam, 7 lutego 1986 r. – Przemówienie podczas beatyfikacji o. Kuriakose i s. Alfonsy Ludzie Bożego upodobania 58
Bombaj, 9 lutego 1986 r. – Homilia podczas mszy św. dla rodzin w parku Shivaji Trzeba, by głos Indii sprzymierzył się z głosem Kościoła 62
Bombaj, 10 lutego 1986 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą w parku Shivaji Wszyscy jesteście powołani do pracy nad przemianą świata 66
INDIE
DRUGA PIELGRZYMKA
5–7 LISTOPADA 1999 R.
New Delhi, 6 listopada 1999 r. – Przemówienie podczas liturgii słowa i podpisania posynodalnej adhortacji apostolskiej Ecclesia in Asia Kościół przedłuża Chrystusową misję służby i miłości 73
New Delhi, 7 listopada 1999 r. – Homilia podczas mszy św. na zakończenie prac Specjalnego Zgromadzenia Synodu Bi skupów poświęconego Azji Miłujcie Chrystusa i głoście jego orędzie innym ludziom76
PAKISTAN
PIELGRZYMKA
16 LUTEGO 1981 R.
Karaczi, 16 lutego 1981 r. – Homilia w czasie mszy św. na stadionie narodowym Chrystus chlebem życia, źródłem radości i jedności 81
BANGLADESZ
PIELGRZYMKA
19 LISTOPADA 1986 R.
Dhaka, 19 listopada 1986 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie Ershad Życie Kościoła w Bangladeszu zależy od siły waszej miłości 87
Dhaka, 19 listopada 1986 r. – Przemówienie podczas spotkania z przywódcami religijnymi, duchowieństwem oraz przedstawicielami laikatu Z pomocą najwyższego wszystko jest możliwe 91
Wstęp do pielgrzymek do Korei Południowej – kard. Nicholas Cheong Jinsuk 95
KOREA POŁUDNIOWA
PIERWSZA PIELGRZYMKA
3–7 MAJA 1984 R.
Seul, 3 maja 1984 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Korei „Bądźcie mocni w Panu siłą jego potęgi” 99
Pusan, 5 maja 1984 r. – Homilia podczas mszy św. dla robotników i rybaków Twórzcie lepszy świat bez narzucania obcych ideologii 102
Seul, 6 maja 1984 r. – Homilia podczas kanonizacji 103 błogosławionych męczenników koreańskich Śmierć męczenników stała się początkiem nowego życia 105
Seul, 6 maja 1984 r. – Przemówienie podczas inauguracji Koreańskiej Krajowej Konferencji Duszpasterskiej Światło tej ziemi 108
KOREA POŁUDNIOWA
DRUGA PIELGRZYMKA
7–9 PAŹDZIERNIKA 1989 R.
Seul, 7 października 1989 r. – Homilia podczas mszy św. dla młodzieży Miłość, która przemienia i buduje.113
Seul, 8 października 1989 r. – Homilia podczas mszy św. na zakończenie 44. Międzynarodowego Kongresu Eucharystycznego Głosimy wobec świata, że Chrystus jest naszym pokojem 116
JAPONIA
PIELGRZYMKA
23–26 LUTEGO 1981 R.
Tokio, 23 lutego 1981 r. – Przemówienie w katedrze do narodu japońskiego, do duchowieństwa i katolików świeckich 123
Tokio, 23 lutego 1981 r. – Przemówienie do biskupów Japonii Odpowiedzialność pasterska 125
Tokio, 24 lutego 1981 r. – Przemówienie do przedstawicieli Kościołów chrześcijańskich w Japonii Znak nadziei dla Japonii i całej Azji 129
Tokio, 24 lutego 1981 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie Korakuen Pokój wam! 131
Tokio, 24 lutego 1981 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą Nadzieja – miłość – pokój 133
Nagasaki, 26 lutego 1981 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie Matsuyama Przykład wierności Chrystusowi dla wszystkich 137
Nagasaki, 26 lutego 1981 r. – Przemówienie w domu bł. ojca Kolbego Jego misja musi być prowadzona dalej 140
Nagasaki, 26 lutego 1981 r. – Przemówienie w szpitalu ofiar bomby atomowej Wy jesteście żywym wołaniem o pokój 142
FILIPINY
PIERWSZA PIELGRZYMKA
17–22 LUTEGO 1981 R.
Manila, 17 lutego 1981 r. – Przemówienie do biskupów Filipin Słowo Boże, jedność i świętość 145
Manila, 18 lutego 1981 r. – Przemówienie do przedstawicieli różnych zawodów w Araneta Coliseum Świadectwo waszej wiary niech jaśnieje w waszym życiu zawodowym 149
Manila, 18 lutego 1981 r. – Przemówienie do mieszkańców Tondo, dzielnicy slumsów Bogactwo ubóstwa 153
Manila, 18 lutego 1981 r. – Homilia w czasie mszy św. beatyfikacyjnej bł. Lorenzo Ruiza i towarzyszy Chrystus przyznaje się do męczenników, którzy przyznali się do niego przed ludźmi 157
Manila, 18 lutego 1981 r. – Przemówienie podczas spotkania z chińskimi wspólnotami katolickimi Azji Można być jednocześnie chrześcijaninem i Chińczykiem 161
Cebu, 19 lutego 1981 r. – Homilia podczas mszy św. dla rodzin Kiedy Bóg daje życie, daje je na zawsze 164
Bacolod, 20 lutego 1981 r. – Przemówienie do właścicieli i pracowników plantacji trzciny cukrowej Ziemia jest darem Boga ku pożytkowi wszystkich 168
Morong, 21 lutego 1981 r. – Przemówienie w obozie uchodźców Kościół czuje się powołany do udzielania pomocy uchodźcom 173
Tala, 21 lutego 1981 r. – Przemówienie do grupy trędowatych Pomnożyć wysiłki dla zwalczania trądu 175
Manila, 21 lutego 1981 r. – Przemówienie do wszystkich ludów Azji za pośrednictwem Radia Veritas Orędzie Chrystusa jest skierowane do wszystkich 177
Manila, 21 lutego 1981 r. – Przemówienie do przedstawicieli innych Kościołów chrześcijańskich w Nuncjaturze Apostolskiej Ewangelia jest naszym wspólnym skarbem 182
Baguio, 22 lutego 1981 r. – Homilia podczas mszy św. dla plemion tubylczych Idźcie i głoście Ewangelię 185
FILIPINY
DRUGA PIELGRZYMKA
12–16 STYCZNIA 1995 R.
Manila, 13 stycznia 1995 r. – Homilia podczas mszy św. dla uczestników V Międzynarodowego Forum Młodzieży „Chodź ze mną zbawiać świat” 189
Manila, 15 stycznia 1995 r. – Homilia podczas mszy św. z okazji X Światowego Dnia Młodzieży Bądźcie znakiem nadziei dla Kościoła i świata 192
Manila, 15 stycznia 1995 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami Konferencji Episkopatów Azji Otwórzcie Chrystusowi drzwi Azji 197
TAJLANDIA
PIELGRZYMKA
2–12 MAJA 1984 R.
Bangkok, 10 maja 1984 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie w Bangkoku Jesteście dziedzicami mądrości chrześcijańskiej 205
Bangkok, 11 maja 1984 r. – Przemówienie do biskupów Tajlandii Głosząc Ewangelię pokoju, niesiecie nową nadzieję 208
INDONEZJA
PIELGRZYMKA
9–13 PAŹDZIERNIKA 1989 R.
Dżakarta, 9 października 1989 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie Istora Senayan Nie postępujcie jak ci, dla których wolność jest usprawiedliwieniem zła 213
Dżakarta, 10 października 1989 r. – Przemówienie podczas spotkania z przywódcami różnych religii Dialog pomiędzy religiami a wierność prawdzie 217
Dili, 12 października 1989 r. – Homilia podczas mszy św. dla wiernych z Timoru Wschodniego Macie być „solą dla ziemi, światłem świata” 221
Dżakarta, 13 października 1989 r. – Przemówienie do biskupów Indonezji Potrzeba profetycznego świadectwa obecności kościoła 224
SINGAPUR
PIELGRZYMKA
20 LISTOPADA 1986 R.
Singapur, 20 listopada 1986 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie narodowym Życie każdego z nas musi opierać się na miłości 231
SRI LANKA
PIELGRZYMKA
21 STYCZNIA 1995 R.
Kolombo, 21 stycznia 1995 r. – Homilia podczas mszy św. i beatyfikacji o. Józefa Vaza Przebaczenie, pojednanie, pokój wezwaniem dla wszystkich 239
ARMENIA
PIELGRZYMKA
26–27 WRZEŚNIA 2001 R.
Erywań, 26 września 2001 r. – Modlitwa przy pomniku ofiar masakry Ormian Sędzio żywych i umarłych, zmiłuj się nad nami! 245
Erywań, 26 września 2001 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego w katedrze św. Grzegorza Oświeciciela Nigdy więcej chrześcijanie przeciw chrześcijanom 246
Eczmiadzyn, 27 września 2001 r. – Homilia podczas Eucharystii w dku łacińskim „Armenia semper fidelis!” – 1700 lat chrześcijaństwa 249
GRUZJA
PIELGRZYMKA
8–9 LISTOPADA 1999 R.
Tbilisi, 8 listopada 1999 r. – Przemówienie podczas spotkania z Katolikosem-Patriarchą Eliaszem II Na drodze ku pojednaniu w duchu posłuszeństwa Chrystusowi 255
Tbilisi, 9 listopada 1999 r. – Homilia podczas mszy św. w Pałacu Sportu Światło i moc Ewangelii niech kierują waszymi krokami 258
Tbilisi, 9 listopada 1999 r. – Przemówienie do przedstawicieli świata nauki i kultury Czerpcie z dziedzictwa przeszłości, aby kształtować przyszłość 261
KAZACHSTAN
PIELGRZYMKA
22–24 WRZEŚNIA 2001 R.
Astana, 23 września 2001 r. – Homilia podczas mszy św. na placu Matki Ojczyzny Oddajcie swoje talenty w służbę dwspólnego 267
Astana, 23 września 2001 r. – Przemówienie podczas spotkania z biskupami w Nuncjaturze Apostolskiej Podejmujcie z odwagą pracę misyjną 270
Astana, 23 września 2001 r. – Przemówienie do młodzieży w siedzibie Uniwersytetu Eurazjatyckiego Jesteście powołani, aby być twórcami lepszego świata 273
Astana, 24 września 2001 r. – Przemówienie do przedstawicieli świata kultury, sztuki i nauki Nienawiść, fanatyzm i terroryzm znieważają imię Boga 276
AZERBEJDŻAN
PIELGRZYMKA
22–23 MAJA 2002 R.
Baku, 22 maja 2002 r. – Przemówienie do przedstawicieli wspólnot religijnych oraz świata polityki, kultury i sztuki Wiara w Boga pomaga odkrywać prawdę, di piękno 281
Baku, 23 maja 2002 r. – Homilia podczas mszy św. w Pałacu Sportu Pozostańcie wierni swemu posłannictwu 284
KRAJE BLISKIEGO WSCHODU
SYRIA
PIELGRZYMKA
5–8 MAJA 2001 R.
Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny Jedność trzeba budować na fundamencie pokory, nawrócenia i przebaczenia 291
Damaszek, 6 maja 2001 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie Abbasydów Budujcie społeczeństwoerskie sprawiedliwe i solidarne 294
Damaszek, 6 maja 2001 r. – Przemówienie podczas spotkania z katolickimi patriarchami i biskupami Syrii Ukazujcie autentyczne oblicze Kościoła Chrystusa 298
Kunejtra, 7 maja 2001 r. – Modlitwa o pokój w Ziemi Świętej i na całym świecie 302
Damaszek, 7 maja 2001 r. – Przemówienie do młodzieży w katedrze melchickiej Zaśnięcia Matki Bożej Wszystkim ukazujcie Jezusa 306
LIBAN
PIELGRZYMKA
10–11 MAJA 1997 R.
Bejrut, 10 maja 1997 r. – Przemówienie do młodzieży w sanktuarium maryjnym Jesteście odpowiedzialni za przyszłość Kościoła w Libanie 309
Bejrut, 11 maja 1997 r. – Homilia podczas mszy św. na placu Męczenników Umacniajcie wolność i jedność waszego kraju 312
Wstęp do pielgrzymki do Jordanii, Izraela i Autonomii Palestyńskiej – abp Fouad Twal 315
JORDANIA
PIELGRZYMKA
20 MARCA 2000 R.
Amman, 20 marca 2000 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie sportowym Wasza przyszłość zależy od jedności i solidarności 321
Wadi Al-Kharrar, 20 marca 2000 r. – Modlitwa w miejscu chrztu Pana Jezusa Na chwałę Boga 324
IZRAEL I AUTONOMIA PALESTYŃSKA
PIELGRZYMKA
21–26 MARCA 2000 R.
Betlejem, 22 marca 2000 r. – Homilia podczas mszy św. na Manger Square Żłóbek i krzyż mówią o miłości Boga 329
Deheisheh, 22 marca 2000 r. – Przemówienie w obozie uchodźców palestyńskich Macie niezbywalne prawo do godnego życia 332
Jerozolima, 23 marca 2000 r. – Homilia podczas mszy św. w Wieczerniku Największe bogactwo Kościoła 334
Jerozolima, 23 marca 2000 r. – Przemówienie do na czelnych rabinów Izraela Meira Lau i Mordechaja Bakshi- Dorona Jesteście naszymi starszymimi 337
Jerozolima, 23 marca 2000 r. – Przemówienie w Instytucie Pamięci Yad Vashem Budujmy nową przyszłość.338
Jerozolima, 23 marca 2000 r. – Przemówienie do przywódców religijnych chrześcijan, żydów i muzułmanów Razem żyć i pracować w przyjaźni i zgodzie 340
Korazim, 24 marca 2000 r. – Homilia podczas mszy św. dla młodych na Górze Błogosławieństw Uwierzyć wszystkiemu, co mówi Jezus 342
Nazaret, 25 marca 2000 r. – Homilia podczas mszy św. w Bazylice Zwiastowania Tu Maryja powiedziała Bogu swoje „fiat” 345
Jerozolima, 25 marca 2000 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego Wędrówka z Chrystusem ku jedności 348
Jerozolima, 26 marca 2000 r. – Homilia podczas mszy św. w Bazylice Grobu Świętego Chrystus zmartwychwstał! 350
Wstęp do pielgrzymek do Afryki – ks. Jarosław Różański OMI 353
AFRYKA
Wstęp do pielgrzymek do Afryki Północnej – ks. Jarosław Różański OMI 359
AFRYKA PÓŁNOCNA
EGIPT
PIELGRZYMKA
24–26 LUTEGO 2000 R.
Kair, 25 lutego 2000 r. – Homilia podczas mszy św. w Pałacu Sportu Przyjmijmy Boże prawo jako cenny skarb 369
Kair, 25 lutego 2000 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego w katedrze Matki Bożej Patronki Egiptu Razem musimy dawać świadectwo o Ewangelii 373
Góra Synaj, 26 lutego 2000 r. – Przemówienie podczas liturgii słowa w klasztorze św. Katarzyny Dziesięcioro przykazań prawem miłości i wolności człowieka 376
MAROKO
PIELGRZYMKA
19 SIERPNIA 1985 R.
Casablanca, 19 sierpnia 1985 r. – Przemówienie do młodzieży muzułmańskiej Wierzymy w Boga, wielbimy Boga, szukamy Boga 381
SUDAN
PIELGRZYMKA
10 LUTEGO 1993 R.
Chartum, 10 lutego 1993 r. – Homilia podczas mszy św. na placu Green Square Wolność religijna prawem każdego człowieka 389
TUNEZJA
PIELGRZYMKA
14 KWIETNIA 1996 R.
Tunis, 14 kwietnia 1996 r. – Homilia podczas mszy św. w katedrze Bądźcie zaczynem jedności i solidarności 395
Tunis, 14 kwietnia 1996 r. – Przemówienie do Konferencji Episkopatu Afryki Północnej Dialog, świadectwo, współpraca 398
Tunis, 14 kwietnia 1996 r. – Przemówienie do przedstawicieli środowisk politycznych, kulturalnych i religijnych Razem tworzyć wspólne d 402
Wstęp do pielgrzymek do Afryki Zachodniej – ks. Jarosław Różański OMI 405
AFRYKA ZACHODNIA
GHANA
PIELGRZYMKA
8–10 MAJA 1980 R.
Akra, 8 maja 1980 r. – Homilia podczas mszy św. odprawionej w Independence Sqare Wiara jest najcenniejszym skarbem Afryki 417
Kumasi, 9 maja 1980 r. – Przemówienie do biskupów Ghany Wiara w pluralizmie kultur 421
BURKINA FASO (GÓRNA WOLTA)
PIERWSZA PIELGRZYMKA
10 MAJA 1980 R.
Wagadugu, 10 maja 1980 r. – Homilia podczas mszy św. Apel Ojca Świętego na rzecz Sahelu 427
Wagadugu, 10 maja 1980 r. – Przemówienie do biskupów Górnej Wolty Znaczenie powołań w planie Bożym 432
BURKINA FASO (GÓRNA WOLTA)
DRUGA PIELGRZYMKA
29–30 STYCZNIA 1990 R.
Jagma, 29 stycznia 1990 r. – Homilia podczas mszy św. w sanktuarium maryjnym Kościół – Boża rodzina 437
Wagadugu, 29 stycznia 1990 r. – Apel do ludzkości w sprawie krajów Sahelu W imię sprawiedliwości wzywam: nie zapominajcie o ludziach głodujących 441
Wagadugu, 29 stycznia 1990 r. – Przemówienie do biskupów Burkina Faso i Nigru Synod – kolejny etap na drodze ewangelizacji Afryki 445
WYBRZEŻE KOŚCI SŁONIOWEJ
PIERWSZA PIELGRZYMKA
10–12 MAJA 1980 R.
Abidżan, 11 maja 1980 r. – Przemówienie do biskupów Dostosowujcie plany duszpasterskie do potrzeb ewangelizacji 451
Adzopé, 12 maja 1980 r. – Przemówienie w szpitalu dla trędowatych Bóg kocha was w nieszczęściu 454
WYBRZEŻE KOŚCI SŁONIOWEJ
DRUGA PIELGRZYMKA
10 SIERPNIA 1985 R.
Abidżan, 10 sierpnia 1985 r. – Przemówienie podczas konsekracji katedry Wy jesteście świątynią Boga459
WYBRZEŻE KOŚCI SŁONIOWEJ
TRZECIA PIELGRZYMKA
9–10 WRZEŚNIA 1990 R.
Jamusukro, 10 września 1990 r. – Przemówienie do Rady Sekretariatu Generalnego Specjalnego Zgromadzenia Synodu Biskupów dla Afryki Należy zjednoczyć siły ludzi i wspólnot dla działań duszpasterskich.467
BENIN
PIERWSZA PIELGRZYMKA
17 LUTEGO 1982 R.
Kotonu, 17 lutego 1982 r. – Przemówienie do biskupów Beninu Jedność, wiara, dspołeczeństwa 473
BENIN
DRUGA PIELGRZYMKA
3–5 LUTEGO 1993 R.
Kotonu, 3 lutego 1993 r. – Homilia podczas mszy św. na Stade de L’Amitié Nowa ewangelizacja owocem miłości 477
Kotonu, 3 lutego 1993 r. – Przemówienie do Konferencji Episkopatu Beninu Przywróćcie nadzieję waszemu ludowi 481
NIGERIA
PIERWSZA PIELGRZYMKA
12–17 LUTEGO 1982 R.
Onitsha, 13 lutego 1982 r. – Homilia podczas mszy św. dla rodzin Przez rodzinę człowiek wzrasta 487
Ibadan, 15 lutego 1982 r. – Homilia podczas mszy św. dla studentów i intelektualistów W pracy naukowej, w badaniach służycie człowiekowi 490
Lagos, 15 lutego 1982 r. – Przemówienie do biskupów Nigerii Kościół przynosi Chrystusa, a nie kulturę innej rasy 493
NIGERIA
DRUGA PIELGRZYMKA
21–23 MARCA 1998 R.
Onitsha, 22 marca 1998 r. – Homilia podczas mszy św. i beatyfikacji o. Cypriana Michała Iwene Tansi Katolicy muszą być świadkami wiary w życiu prywatnym i publicznym 501
Abudża, 23 marca 1998 r. – Spotkanie z Konferencją Episkopatu Nigerii Z odwagą i wytrwałością podejmujcie dzieło nowej ewangelizacji 505
GWINEA BISSAU
PIELGRZYMKA
27–28 STYCZNIA 1990 R.
Bissau, 27 stycznia 1990 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie 24 Września Powołanie błogosławionych513
GWINEA
PIELGRZYMKA
24–26 LUTEGO 1992 R.
Konakry, 24 lutego 1992 r. – Homilia podczas mszy św. w katedrze Najświętszej Maryi Panny Wszyscy jesteśmy powołani, aby przynosić owoc obfity dla Kościoła 521
SENEGAL
PIELGRZYMKA
19–23 LUTEGO 1992 R.
Poponguine, 21 lutego 1992 r. – Przemówienie do biskupów afrykańskich Odpowiedzialność misyjna Kościoła w Afryce 527
Gorée, 22 lutego 1992 r. – Przemówienie w domu niewolników i podczas spotkania w kościele św. Karola Boromeusza Krzyk wieków i pokoleń 531
GAMBIA
PIELGRZYMKA
23–24 LUTEGO 1992 R.
Bandżul, 23 lutego 1992 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie Niepodległości Bądźcie solą, bądźcie światłem 535
TOGO
PIELGRZYMKA
8–10 SIERPNIA 1985 R.
Lomé, 8 sierpnia 1985 r. – Homilia podczas mszy św. To, co dawne, minęło i narodził się nowy świat 541
Lomé, 9 sierpnia 1985 r. – Przemówienie w katedrze Niech płonie w nich ogień 547
MALI
PIELGRZYMKA
28–29 STYCZNIA 1990 R.
Bamako, 28 stycznia 1990 r. – Przemówienie podczas spotkania z kapłanami, zakonnikami, zakonnicami i seminarzystami Macie się stać objawieniem Pana dla ludów i kultur afrykańskich 551
REPUBLIKA ZIELONEGO PRZYLĄDKA
PIELGRZYMKA
25–27 STYCZNIA 1990 R.
Mindelo, 26 stycznia 1990 r. – Przemówienie podczas liturgii słowa na stadionie Fontinha Chrześcijaństwo jest siłą pokornych 557
Praia, 26 stycznia 1990 r. – Homilia podczas mszy św. dla wiernych „Nie” wszelkiego rodzaju dyskryminacji562
Wstęp do pielgrzymek do Afryki Środkowej i Wschodniej – ks. Jarosław Różański OMI 567
AFRYKA ŚRODKOWA I WSCHODNIA
ZAIR (DEMOKRATYCZNA REPUBLIKA KONGA)
PIERWSZA PIELGRZYMKA
2–6 MAJA 1980 R.
Kinszasa, 3 maja 1980 r. – Przemówienie do rodzin Małżeństwo chrześcijańskie jest zaczynem postępu moralnego dla społeczeństwa 581
Kinszasa, 3 maja 1980 r. – Przemówienie do biskupów Zairu Wprowadzajcie autentyczność Ewangelii w kultury afrykańskie 586
Kinszasa, 3 maja 1980 r. – Przemówienie do przedstawicieli innych wyznań chrześcijańskich Szukajmy prawdy w samym źródle – w Chrystusie 592
Kinszasa, 4 maja 1980 r. – Przemówienie podczas spotkania ze światem uniwersyteckim Wolność, prawda, służba człowiekowi 594
Kisangani, 6 maja 1980 r. – Przemówienie na terenie misji św. Gla Solidarność całego Kościoła z trudem misjonarzy 599
ZAIR (DEMOKRATYCZNA REPUBLIKA KONGA)
DRUGA PIELGRZYMKA
14–16 SIERPNIA 1985 R.
Kinszasa, 15 sierpnia 1985 r. – Homilia podczas mszy św. beatyfikacyjnej Pierwsza beatyfikowana córka waszej ziemi 605
Kinszasa, 15 sierpnia 1985 r. – Przemówienie do Konferencji Episkopatu Jesteście sługami jedności 609
Lubumbashi, 16 sierpnia 1985 r. – Homilia podczas mszy św. Wierna aż do śmierci 613
ANGOLA
PIELGRZYMKA
4–10 CZERWCA 1992 R.
Luanda, 7 czerwca 1992 r. – Homilia podczas mszy św. na Praia Do Bispo Pięćset lat ewangelizacji Angoli.621
Luanda, 7 czerwca 1992 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Angoli oraz Wysp św. Tomasza i Książęcej Uroczystość Zesłania Ducha Świętego w Gnieźnie i Luandzie 624
Luanda, 7 czerwca 1992 r. – Przemówienie do Konferencji Episkopatu Drogi nadziei Kościoła w Angoli 626
Luanda, 9 czerwca 1992 r. – Przemówienie do członków Rady Sekretariatu Generalnego Synodu Specjalne Zgromadzenie Synodu Biskupów poświęcone Afryce 631
KONGO
PIELGRZYMKA
5 MAJA 1980 R.
Brazzaville, 5 maja 1980 r. – Przemówienie w katedrze Pewność wiary niech was podtrzymuje w codziennych kłopotach 637
Brazzaville, 5 maja 1980 r. – Homilia podczas mszy św. Przez misje do ewangelizacji i wielkiego rozwoju katechizacji 640
KAMERUN
PIERWSZA PIELGRZYMKA
10–14 SIERPNIA 1985 R.
Bamenda, 12 sierpnia 1985 r. – Homilia podczas mszy św. dla rodzin Tam, gdzie osłabiona jest rodzina, zagrożona jest przyszłość społeczeństwa 647
Jaunde, 12 sierpnia 1985 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego Nasze podziały nie są całkowite 652
Jaunde, 13 sierpnia 1985 r. – Przemówienie do intelektualistów Kamerunu Być w pełni chrześcijaninem i w pełni Afrykaninem 654
Jaunde, 13 sierpnia 1985 r. – Przemówienie do Konferencji Episkopatu Kamerunu Kontynuacja, pogłębianie i odnawianie ewangelizacji 661
KAMERUN
DRUGA PIELGRZYMKA
15 WRZEŚNIA 1995 R.
Jaunde, 15 września 1995 r. – Homilia podczas mszy św. na lotnisku wojskowym Inkulturacja i głoszenie d nowiny 667
Jaunde 15 września 1995 r. – Przemówienie do Specjalnego Zgromadzenia Synodu Biskupów poświęconego Afryce Wprowadzajcie słowo Boże w wasze języki i kultury 671
BURUNDI
PIELGRZYMKA
5–7 WRZEŚNIA 1990 R.
Bużumbura, 5 września 1990 r. – Przemówienie do przedstawicieli świata kultury Elity narodu powinny jako pierwsze wejść na ścieżkę przebaczenia i pojednania 677
Bużumbura, 5 września 1990 r. – Przemówienie do Konferencji Episkopatu Burundi „Będziecie moimi świadkami”, mówi Pan do całego Kościoła 680
RWANDA
PIELGRZYMKA
7–9 WRZEŚNIA 1990 R.
Kigali, 8 września 1990 r. – Przemówienie do młodych zgromadzonych na stadionie narodowym „Amahoro” Kościół pragnie przekazać wam to, co otrzymał od Chrystusa i co nadaje sens życiu 687
Kigali, 9 września 1990 r. – Przemówienie podczas nabożeństwa ekumenicznego na placu Nyandungu Ty jesteś błogosławiony, Boże wszechświata 692
Kigali, 9 września 1990 r. – Przemówienie do Konferencji Episkopatu Rwandy Możecie być dumni z tego, jak silnie zakorzenił się Kościół w waszym kraju 696
REPUBLIKA ŚRODKOWOAFRYKAŃSKA
PIELGRZYMKA
14 SIERPNIA 1985 R.
Bangi, 14 sierpnia 1985 r. – Homilia podczas mszy św. W służbie wspólnemu d 703
GABON
PIELGRZYMKA
17–19 LUTEGO 1982 R.
Lille, 18 lutego 1982 r. – Przemówienie do młodzieży, studentów, robotników Przyszłość gabońskiego społeczeństwa 711
Lille, 18 lutego 1982 r. – Przemówienie do biskupów Gabonu Kolegialność biskupów warunkiem samodzielności waszego Kościoła 716
Lille, 19 lutego 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego Nie ustawajmy w drodze.719
Lille, 19 lutego 1982 r. – Homilia podczas mszy św. Kościele Gabonu, w imię Jezusa Chrystusa: wstań i chodź! 721
GWINEA RÓWNIKOWA
PIELGRZYMKA
18 LUTEGO 1982 R.
Bata, 18 lutego 1982 r. – Homilia podczas mszy św. By Kościół wasz mógł ponieść Ewangelię innym 729
CZAD
PIELGRZYMKA
30 STYCZNIA – 1 LUTEGO 1990 R.
Moundou, 31 stycznia 1990 r. – Homilia podczas mszy św. na Stadionie Pokoju Budujcie wasz dom, wasz Kościół na skale, nie na piasku 735
Ndżamena, 31 stycznia 1990 r. – Przemówienie do biskupów Czadu „Gdy Duch Święty zstąpi na was, otrzymacie jego moc” – przygotowania do synodu biskupów poświęconego Afryce 739
Ndżamena, 1 lutego 1990 r. – Homilia podczas mszy św. dla rodzin Kościół liczy na wasze świadectwo742
UGANDA
PIELGRZYMKA
5–10 LUTEGO 1993 R.
Namugongo, 7 lutego 1993 r. – Homilia podczas mszy św. w sanktuarium Świętych Męczenników Ugandy Jako uczniowie Chrystusa oddali za niego życie 747
Kampala, 7 lutego 1993 r. – Przemówienie do biskupów Ugandy Umacniajcie w ludziach dduchowe i moralne 751
Synodu Biskupów ds. Specjalnego Zgromadzenia poświęconego Afryce Kościół w Afryce i jego misja ewangelizacyjna 756
KENIA
PIERWSZA PIELGRZYMKA
6–8 MAJA 1980 R.
Nairobi, 7 maja 1980 r. – Homilia podczas mszy św. w Uhuru Park Przemieniać świat w duchu Ewangelii.765
Nairobi, 7 maja 1980 r. – Przemówienie do przedstawicieli innych wyznań chrześcijańskich Chrystus łączy, a nie dzieli 769
Nairobi, 7 maja 1980 r. – Przemówienie do biskupów Kenii Wielkie priorytety posługi biskupiej 771
KENIA
DRUGA PIELGRZYMKA
17–18 SIERPNIA 1985 R.
Nairobi, 18 sierpnia 1985 r. – Homilia podczas mszy św. na zakończenie 43. Międzynarodowego Kongresu Eucharystycznego Eucharystyczne orędzie kongresu 779
Nairobi, 18 sierpnia 1985 r. – Przemówienie na inaugurację instytutu katolickiego Afryki Wschodniej On ustanowił jednych nauczycielami dla przysposobienia świętych 783
Nairobi, 18 sierpnia 1985 r. – Przemówienie w ośrodku ONZ Współodpowiedzialność, solidarność, pokój.788
KENIA
TRZECIA PIELGRZYMKA
18–20 WRZEŚNIA 1995 R.
Nairobi, 19 września 1995 r. – Homilia podczas mszy św. w Uhuru Park Kontynent rodziny 795
Nairobi, 19 września 1995 r. – Przemówienie podczas trzeciej sesji Specjalnego Zgromadzenia Synodu Biskupów poświęconego Afryce Adhortacja „Ecclesia in Africa” programem dla wszystkich 799
TANZANIA
PIELGRZYMKA
1–5 WRZEŚNIA 1990 R.
Dar es Salaam, 2 września 1990 r. – Przemówienie do Konferencji Episkopatu Tanzanii w kaplicy Nuncjatury Apostolskiej Umacnianie wiary waszego ludu to podstawowe zadania waszej posługi 807
Songea, 3 września 1990 r. – Homilia podczas sakramentu bierzmowania Duch prawdy pozwoli apostołom stać się świadkami prawdy 811
Mwanza, 4 września 1990 r. – Homilia podczas mszy św. Świętość ludzkiego życia 815
WYSPY ŚWIĘTEGO TOMASZA I KSIĄŻĘCA
PIELGRZYMKA
6 CZERWCA 1992 R.
São Tomé, 6 czerwca 1992 r. – Homilia wygłoszona podczas mszy św. na placu przed pałacem kongresowym Wielki sakrament w Chrystusie i w Kościele 821
MADAGASKAR
PIELGRZYMKA
28 KWIETNIA–1 MAJA 1989 R.
Antananarivo, 29 kwietnia 1989 r. – Przemówienie do młodzieży na stadionie „Alarobia” Misja i odpowiedzialność 827
Antananarivo, 29 kwietnia 1989 r. – Przemówienie do biskupów Madagaskaru Aby dnowina przeniknęła ludzi aż do głębi 833
Antananarivo, 30 kwietnia 1989 r. – Homilia podczas beatyfikacji Wiktorii Rasoamanarivo Pierwsza malgaska błogosławiona 837
WYSPA REUNION (DEPARTAMENT ZAMORSKI FRANCJI)
PIELGRZYMKA
1–2 MAJA 1989 R.
Saint-Denis, 1 maja 1989 r. – Przemówienie podczas spotkania z kapłanami, zakonnikami i przedstawicielami rad duszpasterskich Kościół jest komunią 843
MAURITIUS
PIELGRZYMKA
14–16 PAŹDZIERNIKA 1989 R.
Port Louis, 14 października 1989 r. – Homilia podczas mszy św. dla mieszkańców Mauritiusa Dzieło nie jest skończone 849
La Ferme, 15 października 1989 r. – Homilia podczas mszy św. dla mieszkańców Wyspy Rodrigues Od czego zależy przyszłość? 853
Rose Hill, 15 października 1989 r. – Przemówienie do młodzieży Powiedz nam, jak żyć 856
SESZELE
PIELGRZYMKA
1 GRUDNIA 1986 R.
Victoria, 1 grudnia 1986 r. – Homilia podczas mszy św. Przygotowujcie waszą przyszłość 865
Wstęp do pielgrzymek do Afryki Południowej – ks. Jarosław Różański OMI 871
AFRYKA POŁUDNIOWA
MOZAMBIK
PIELGRZYMKA
16–19 WRZEŚNIA 1988 R.
Maputo, 18 września 1988 r. – Homilia podczas mszy św. na Estadio da Machava Apeluję o międzynarodową solidarność z Mozambikiem 881
Maputo, 18 września 1988 r. – Przemówienie do młodzieży Powołani do przebudowy świata 887
Maputo, 18 września 1988 r. – Przemówienie do Episkopatu Mozambiku Wam powierzam to wszystko, co leży mi na sercu 892
MALAWI
PIELGRZYMKA
4–6 MAJA 1989 R.
Blantyre, 5 maja 1989 r. – Homilia podczas mszy św. w Kwacha Park Sto lat Kościoła w Malawi 901
Blantyre, 5 maja 1989 r. – Przemówienie do biskupów Malawi W przededniu synodu biskupów poświęconego Afryce 904
Lilongwe, 6 maja 1989 r. – Homilia podczas mszy św. na terenie lotniska wojskowego Żyjcie nowym życiem w Chrystusie 907
ZIMBABWE
PIELGRZYMKA
10–13 WRZEŚNIA 1988 R.
Harare, 10 września 1988 r. – Przemówienie do biskupów Południowej Afryki (IMBISA) Cieszę się, że we wszystkim mogę wam zaufać 913
Harare, 11 września 1988 r. – Homilia podczas mszy św. w Borrowdale Park Przybywam głosić prawdę przymierza z Bogiem 922
Bulawayo, 12 września 1988 r. – Homilia podczas mszy św. na hipodromie Ascot Race Course Nie będą się więcej zaprawiać do wojny 926
BOTSWANA
PIELGRZYMKA
13–14 WRZEŚNIA 1988 R.
Gaborone, 13 września 1988 r. – Homilia podczas mszy św. Zachowajcie umiłowanie życiodajnych darów Boga 934
LESOTHO
PIELGRZYMKA
14–16 WRZEŚNIA 1988 R.
Roma, 14 września 1988 r. – Homilia podczas mszy św. Moc krzyża – moc życia 939
Maseru, 15 września 1988 r. – Homilia podczas mszy św. i beatyfikacji o. Józefa Gerarda Całą ufność złożył w obietnicy Boga 942
SUAZI
PIELGRZYMKA
16 WRZEŚNIA 1988 R.
Mbabane, 16 września 1988 r. – Homilia podczas mszy św. na Somhlolo Stadium Chrystus jest Królem Pokoju 949
ZAMBIA
PIELGRZYMKA
2–4 MAJA 1989 R.
Lusaka, 2 maja 1989 r. – Przemówienie do biskupów Zambii Pasterze i nauczyciele 955
Lusaka, 4 maja 1989 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego Usiłujcie zachować jedność ducha 958
Lusaka, 4 maja 1989 r. – Homilia podczas mszy św. dla wiernych archidiecezji Wy, którzy stanowicie Kościół w Zambii 961
REPUBLIKA POŁUDNIOWEJ AFRYKI
PIELGRZYMKA
16–18 WRZEŚNIA 1995 R.
Johannesburg, 17 września 1995 r. – Homilia podczas mszy św. w Gosforth Park Zbawienie, sprawiedliwość, pokój 967
Johannesburg, 17 września 1995 r. – Przemówienie podczas drugiej sesji Specjalnego Zgromadzenia Synodu Biskupów poświęconego Afryce Ewangelizacja i rozwój narodów 971
Wstęp do pielgrzymek do Australii – abp Philip Wilson 975
Wstęp do pielgrzymek do Oceanii – ks. Wojciech Kluj OMI 979
AUSTRALIA I OCEANIA
AUSTRALIA
PIERWSZA PIELGRZYMKA
24 LISTOPADA – 1 GRUDNIA 1986 R.
Brisbane, 25 listopada 1986 r. – Homilia podczas mszy św. Znak jedności dla wszystkich 987
Sydney, 25 listopada 1986 r. – Przemówienie do młodzieży Nigdy nie będziecie sami 992
Sydney, 26 listopada 1986 r. – Przemówienie w fe Transfield Limited Praca dla człowieka, nie człowiek dla pracy 996
Sydney, 26 listopada 1986 r. – Przemówienie na uniwersytecie Wasze losy złączone są z prawdą 1000
Sydney, 26 listopada 1986 r. – Homilia podczas mszy św. na hipodromie Randwick Do tych, którzy się oddalili, mówię: wracajcie! 1005
Hobart, 27 listopada 1986 r. – Przemówienie w Willson Training Centre Praca jest d człowieka1010
Melbourne, 28 listopada 1986 r. – Homilia podczas mszy św. na hipodromie Victorian Racing Club Proszę was, abyście stanęli po stronie Boga! 1014
Darwin, 29 listopada 1986 r. – Homilia podczas mszy św. na terenach sportowych Niech każdy będzie misjonarzem Chrystusowego pokoju i pojednania 1018
Alice Spring, 29 listopada 1986 r. – Przemówienie do Aborygenów Nadszedł dla was czas nowej nadziei i odwagi 1022
Adelajda, 30 listopada 1986 r. – Przemówienie do rolników Wy dajcie im jeść 1027
Perth, 30 listopada 1986 r. – Homilia podczas mszy św. na torze wyścigowym Belmont Przyszłość świata i Kościoła idzie poprzez rodzinę 1030
AUSTRALIA
DRUGA PIELGRZYMKA
18–20 STYCZNIA 1995 R.
Sydney, 19 stycznia 1995 r. – Homilia podczas mszy św. i beatyfikacji matki Marii MacKillop Przygotowywała drogę Panu na pustyni ludzkiego życia 1037
PAPUA-NOWA GWINEA
PIERWSZA PIELGRZYMKA
7–8 MAJA 1984 R.
Mount Hagen, 8 maja 1984 r. – Homilia podczas mszy św. w Mount Hagen w intencji ewangelizacji W sto lat od założenia Kościoła w Papui-Nowej Gwinei 1043
Mount Hagen, 8 maja 1984 r. – Przemówienie podczas spotkania z Episkopatem Papui-Nowej Gwinei i Wysp Salomona Obdarzeni jednością w różnorodności 1046
PAPUA-NOWA GWINEA
DRUGA PIELGRZYMKA
16–18 STYCZNIA 1995 R.
Port Moresby, 17 stycznia 1995 r. – Homilia podczas mszy św. i beatyfikacja Piotra to Rota Budujcie przyszłość na mocnej skale wiary 1053
NOWA ZELANDIA
PIELGRZYMKA
22–24 LISTOPADA 1986 R.
Auckland, 22 listopada 1986 r. – Homilia podczas mszy św. w Domain Park Pozwólcie, by Ewangelia przenikała waszą kulturę 1059
Auckland, 22 listopada 1986 r. – Przemówienie do młodzieży Czas decyzji, czas przyjęcia Chrystusa 1061
Wellington, 23 listopada 1986 r. – Przemówienie do Episkopatu Nowej Zelandii W obliczu procesów sekularyzacji 1064
Christchurch, 24 listopada 1986 r. – Przemówienie podczas nabożeństwa ekumenicznego w katedrze katolickiej Nie możemy być minimalistami 1069
FIDŻI
PIELGRZYMKA
21 LISTOPADA 1986 R.
Suva, 21 listopada 1986 r. – Przemówienie do Konferencji Episkopatu Pacyfiku Kolejne stadium ewangelizacji 1073
WYSPY SALOMONA
PIELGRZYMKA
9 MAJA 1984 R.
Honiara, 9 maja 1984 r. – Homilia podczas mszy św. w Honiarze Apostolskie życie Kościoła skierowane jest ku pojednaniu 1079
Wstęp do pielgrzymki na wyspę Guam – abp Anthony Sablan Apuron OFMCap 1083
GUAM
(TERYTORIUM ZALEŻNE OD USA)
PIELGRZYMKA
22–23 LUTEGO 1981 R.
Agaña, 22 lutego 1981 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Doi i sióstr z wysp Guam i Marianów1087
Guam, 22 lutego 1981 r. – Przemówienie do duchownych w katedrze Nasza wiara w praktyce życia 1089
Agaña, 23 lutego 1981 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Przebywanie wśród was odświeżyło mojego ducha 1091
CHRONOLOGICZNY WYKAZ DOKUMENTÓW 1093
WYKAZ SKRÓTÓW 1099
INDEKS OSÓB, NAZW I POJĘĆ 1105
INDEKS BIBLIJNY 1131
INDEKS AUTORÓW I DZIEŁ CYTOWANYCH 1145

FRAGMENTY

WSTĘP
DO PIELGRZYMEK DO AZJI
Azja nazywana jest czasem kolebką wielkich religii, w tym również chrześcijaństwa. Religie te doświadczają dziś swego rodzaju odnowy połączonej z próbą dostosowania się do realiów współczesnego świata. Niekiedy prowadzi to do pojawienia się postaw fundamentalistycznych.

Z drugiej strony jednak postępująca industrializacja i urbanizacja pociąga za sobą coraz większą sekularyzację. Dlatego religie muszą ze sobą współpracować w wielu dziedzinach, ażeby promować wspólne wartości ludzkie i duchowe.

Azja jest też uważana za kontynent ludzi biednych. Mówi się, że połowa jej ludności żyje poniżej poziomu ubóstwa, często nie posiadając nawet minimum ekonomicznego.

Jeśli orędzie chrześcijańskie ma być wiarygodne, Kościół wraz z wyznawcami innych religii musi włączyć się we wspólne działania, mające na celu poprawę życia ludzi ubogich. Dwudziesty wiek był w Azji czasem wielkich przemian. Politycznie i kulturowo wiele krajów „wybiło się” na niepodległość i wyzwoliło spod dominacji zewnętrznych kolonizatorów (np. Indie). Niektóre państwa (np. Pakistan) narodziły się, opierając się na jakiejś tożsamości religijnej. W niektórych przypadkach na nowo kształtowała się tam tożsamość narodowa i kulturowa.

Początki obecności Kościoła w Azji sięgają starożytności. Już apostołowie udali się do Azji; potem uciekali tam chrześcijanie prześladowani w Cesarstwie Rzymskim. Bogate tradycje mają Kościoły działające na terenie dzisiejszych Indii czy Kościół asyryjski z misjonarzami docierającymi aż do Azji Centralnej, Chin i na Syberię. Wielką próbą zakorzenienia wiary w Jezusa Chrystusa na Dalekim Wschodzie były misje (XVII-XVIII wiek; Matteo Ricci, Roberto de Nobili i inni). Pomimo takich doświadczeń Kościół w Azji wciąż postrzegany jest jako instytucja „obca”.

Jedno ze specyficznych uwarunkowań rozwoju chrześcijańskiej myśli w Azji stanowi brak wspólnego języka (w samych Indiach ludzie używają ponad 1600 różnych języków i dialektów). Przypomnijmy, że w czasach tworzenia się podstawowej literatury chrześcijańskiej pierwszych wieków do dyspozycji był wspólny język: najpierw greka, później łacina.

Tymczasem w dzisiejszej Azji dla wspólnego porozumienia się w sprawach wiary używa się „obcego” języka angielskiego. Ponadto wszyscy wierzący w Chrystusa (z wyjątkiem Filipin) żyją w diasporze, tworząc znikomą mniejszość społeczeństwa, ukształtowanego na fundamentach innych religii.

Kościoły lokalne na tym kontynencie muszą nie tylko brać pod uwagę tradycję wiary chrześcijańskiej i powszechność Kościoła, ale również wieloreligijny kontekst azjatycki różnorodnych ludów i kultur. W ostatnim ćwierćwieczu Kościół w Azji, zwłaszcza dzięki Federacji Azjatyckich Konferencji Episkopatów (FABC – Federation of Asian Bishops’ Conferences), postawił sobie trzy wielkie wyzwania pastoralno-teologiczne: opcję na rzecz ubogich, inkulturację i dialog międzyreligijny. Spraw tych nie można traktować oddzielnie, są one bowiem wzajemnie powiązane. W pewnym sensie stanowią potrójny wymiar jednej rzeczywistości azjatyckiej. Jan Paweł II w adhortacji Ecclesia in Asia, która stanowiła podsumowanie obrad Specjalnego Zgromadzenia Synodu Biskupów dla Azji, zawarł refleksję nad problemami Kościoła w Azji. Adhortację tę Jan Paweł II podpisał w Azji, podczas podróży apostolskiej do Indii, 6 XI 1999 roku.

Ojciec Święty pisze w tym dokumencie, że – kiedy mówimy o chrześcijaństwie jako religii europejskiej – powinniśmy sobie uświadomić, że Jezus był Azjatą. Urodził się w Azji i tam przeżył swój ziemski czas. Bóg tak zaplanował plan zbawienia, że właśnie na tym kontynencie Kościół powstał, przez pierwsze wieki rozwijał się bardzo bujnie, a potem stał się mniejszością wśród ludów tego kontynentu.

Papież zauważa pozytywne cechy ludów mieszkających w Azji, takie jak poszanowanie ciszy, kontemplacji, harmonii, oderwanie od wartości tego świata, szacunek dla rodziny (zwłaszcza dla rodziców i osób starszych) itp. Zauważmy jednak, że Jezus był nie tylko „Azjatą”, a więc: człowiekiem kontemplacji, posłusznym rodzicom, ubogim, uciekinierem, ale miał też cechy, które dla wielu kultur azjatyckich stanowiłyby „znak sprzeciwu”: był bliski grzesznikom, ludziom „nieczystym”. Dominująca kultura uważała Go za bluźniercę, gwałciciela prawa, tego, który burzy porządek publiczny. Jezus jest więc jednocześnie „bliski” Azji, ale w wielu wymiarach stanowi dla tego kontynentu wyzwanie.

Jan Paweł II przypomina też, że w Azji pełnej podziałów szczególnie potrzebna jest jedność i solidarność Kościołów. Na kontynencie tym są obecne starożytne Kościoły Wschodnie z całym bogactwem tradycji i z wielkim doświadczeniem dialogu, zwłaszcza ze światem wielkich religii niechrześcijańskich. Dodajmy, że wiele Kościołów przeżywa dziś w Azji trudne chwile czy wręcz prześladowania (w niektórych krajach komunistycznych i w niektórych krajach muzułmańskich). Kościoły te często potrzebują naszej pomocy. Poprzez nauczanie społeczne Kościół chce tworzyć nową solidarność z ludźmi najbardziej potrzebującymi pomocy, z prześladowanymi z powodów politycznych i religijnych, z ubogimi, wyzyskiwanymi dziećmi, dyskryminowanymi kobietami, z uciekinierami, chorymi i Aborygenami. Wszystkie te wątki podejmuje Jan Paweł II w swoich pielgrzymkach.


TURCJA Idąc śladami Pawła VI, który w lipcu 1967 r. odwiedził Turcję, Jan Paweł II postanowił w jednej ze swych pierwszych wizyt odwiedzić Patriarchat Ekumeniczny. Głównym motywem wizyty pasterskiej było przywrócenie konstruktywnego dialogu ekumenicznego z prawosławnymi chrześcijanami i znalezienie drogi, która mogłaby doprowadzić do jedności pomiędzy dwoma Kościołami, rozdartymi przez całe stulecia dramatycznych wydarzeń historycznych.

W Turcji 99,8% populacji to muzułmanie, katolicy to kilkaset osób w zestawieniu z około 5 tysiącami prawosławnych chrześcijan.

Podczas trwania pielgrzymki istniały obawy przed zamachami, widać było nadzwyczajną czujność policji i wojska. Dziennik „Millyet” („Naród”) na pierwszej stronie opublikował list Ali Agcy, który właśnie opuścił więzienie: Dowódcę krzyżowców, Jana Pawła II, do Turcji posyłają zachodni imperialiści, ponieważ w tym krytycznym momencie boją się, że Turcy, razem z innymi islamskimi braćmi, spróbują zdobyć większą potęgę ekonomiczną i militarną na Środkowym Wschodzie. Jeśli ta wizyta nie zostanie odwołana, to pewne, że zabiję papieża. Trzy lata później, 13 maja 1981 roku, to właśnie Ali Agca strzeli do niego na placu św. Piotra. 30 listopada odbywa się uroczysta ceremonia eucharystyczna na cześć św. Andrzeja w Phanar, w bardzo skromnej siedzibie tureckich prawosławnych chrześcijan. Papież bierze udział w mszy świętej, ale nie koncelebruje ze względu na wciąż istniejące rozbieżności pomiędzy dwoma Kościołami. To najboleśniejszy znak złej sytuacji, jaka istnieje, z powodu podziału, w jednym Kościele Chrystusa, mówi papież. Różnice zdań dotyczą przede wszystkim „prymatu Piotra”, a także innych kwestii teologicznych i liturgicznych, mimo to historyczne spotkanie stało się kamieniem milowym dla dialogu pomiędzy katolikami a prawosławnymi.

Papież spotkał się też z patriarchą ormiańskim. Później udał się do Efezu, miasta, w którym w 431 r. odbył się trzeci Sobór Powszechny, który m.in. ogłosił Maryję Theotokos – Bożą Rodzicielką. Złożył też wizytę w Izmirze. Podczas mszy św. w Ankarze przypomniał katolikom, aby byli dumni ze swej wiary i by mieli odwagę. Razem z patriarchą Dimitriosem złożyli wspólne oświadczenie ekumeniczne.


PAKISTAN Pierwszym etapem pielgrzymki na Daleki Wschód Jana Pawła II była stolica kraju Karaczi. Jan Paweł II przybył do Pakistanu jako pielgrzym i posłaniec pokoju. Celem podróży było poszukiwanie form i sposobów nawiązania dialogu z wielkimi religiami azjatyckimi (buddyzm, konfucjanizm itd.), a także z odmiennymi strukturami politycznymi. Papież deklaruje, że Kościół katolicki jest niezależny od jakiegokolwiek reżimu ekonomicznego bądź politycznego.


BANGLADESZ Drugi po Indonezji największy muzułmański kraj świata, w którym katolicy stanowią znikomą mniejszość. W populacji liczącej 98 milionów mieszkańców w 1986 r., katolicy stanowią 0,18%, ale Kościół katolicki jest widoczny dzięki swym inicjatywom społecznym na polu edukacji i opieki. Papieska pielgrzymka spotkała się z pozytywnym przyjęciem przez mieszkańców kraju. Bezpośrednio po przybyciu z lotniska, papież odprawił mszę św., podczas której wyświęcił 18 rodzimych kapłanów. Msza św. była transmitowana aż do końca homilii, co było wydarzeniem bez precedensu w kraju muzułmańskim. Podczas swej wizyty papież nie wspominał o nawróceniach czy misjach, ale bronił wolności wiary i sumienia.


JAPONIA Wizycie Jana Pawła II w Japonii towarzyszyły przyjazne gesty ze strony cesarza (po raz pierwszy w historii cesarz Japonii wyszedł po swego gościa do drzwi, a na zakończenie odprowadził go), jak i licznych Japończyków. Ważnym wydarzeniem pielgrzymki było przemówienie w Hiroszimie. Przy pomniku upamiętniającym ofiary bomby atomowej Ojciec Święty powiedział po japońsku i w ośmiu innych językach: Pamiętać o Hiroszimie oznacza porzucić wojnę nuklearną i oddać się trosce o pokój. Pamiętać o tym, co wycierpiała ludność tego miasta, oznacza odnowić naszą wiarę w człowieka, w jego umiejętność czynienia dobra, w swobodę wybierania tego, co jest sprawiedliwe, w determinację, by przekształcić klęskę w nowy początek. Pamiętać o przeszłości oznacza troszczyć się o przyszłość. Papież podczas mszy św. w Nagasaki wyświęcił 15 diakonów, udzielił chrztu i bierzmowania 77 katechumenom. Na trybunach znalazło się (mimo zimna – 5o C) blisko 100 tys. osób.


FILIPINY Filipiny to wielki przyczółek Kościoła katolickiego w Azji (82% katolicy, 5,4% protestanci, 4,8% muzułmanie, 7,8% inne religie). Kościół istnieje od przybycia misjonarzy, którzy przyszli w ślad za Portugalczykami w 1512 roku, potem pojawili się Hiszpanie. W listopadzie 1970 roku Filipiny odwiedził już Paweł VI.

Pierwszą swoją pielgrzymkę na Filipiny Jan Paweł II odbył w lutym 1981 roku. Prezydent Marcos w trakcie mowy powitalnej cytuje słowa Chrystusa potępiające przemoc, a przecież kraj ten wiele wycierpiał w wyniku represji jego reżimu. Ojciec Święty zmienia jednak temat przemowy i mówi o godności ludzkiej, by następnie oznajmić, że podczas swej wizyty beatyfikuje o. Lorenzo Ruiza i jego piętnastu towarzyszy, którzy zginęli męczeńską śmiercią z rąk Japończyków pomiędzy 1633 a 1637 r.

Papież odwiedził ubogich mieszkańców Tondo i skierował do nich słowa nadziei: Droga do waszego całkowitego wyzwolenia to nie jest droga przemocy, walki klas, nienawiści; to droga miłości, braterstwa, pokojowej solidarności.

Ważnym wydarzeniem pielgrzymki była msza św. beatyfikacyjna Lorenzo Ruiza i piętnastu towarzyszy. 19 lutego, po porannej mszy św. w Manili, papież udał się do miasta Cebu. 20 lutego odwiedził Davao na wyspie Mindanao. Panowała tam bardzo napięta atmosfera pogotowia wojskowego. Po mszy św. papież spotkał się też z delegacją muzułmanów. W południe odleciał do Bacalod (wyspa Negros). Po krótkim spotkaniu z pracownikami i właścicielami plantacji trzciny cukrowej odleciał do Iloilo (wyspa Ranay). 21 lutego rano – Legazpi. Msza św. i spotkanie z dokerami, rybakami i taksówkarzami oraz mniejszościami narodowymi. Jeszcze przed południem udał się do Morong (półwysep Bataan), gdzie odwiedził obóz uchodźców. Po południu wrócił do Manili, do siedziby Radia Veritas, skąd skierował orędzie do ludów Azji. 22 lutego udał się do Baguio City (wyspa Luzon). We mszy św. uczestniczyli przedstawiciele pięciu plemion zamieszkujących okolicę. Już Paweł VI, zatrzymując się 4 grudnia 1970 r. w Hong Kongu (jeszcze pod kontrolą brytyjską) w trakcie powrotnej drogi z Dalekiego Wschodu, skierował przesłanie do Chin mówiąc, że nie ma sprzeczności czy niekompatybilności w byciu prawdziwym chrześcijaninem i autentycznym Chińczykiem. Jan Paweł II, 11 lat później, wraca do tej koncepcji, aby nawiązać dialog z Chinami i posyła kardynała Cesaroli do Hong Kongu, by zapoznał się z sytuacją. Aby nie drażnić komunistycznego rządu w Pekinie, woli zatrzymać się na wyspie Guam (należącej do USA), a nie, pomimo zaproszenia, na Tajwanie, który podtrzymywał i nadal podtrzymuje stosunki dyplomatyczne ze Stolicą Apostolską. Największym spotkaniem drugiej pielgrzymki (12–16 stycznia 1995 r.) było spotkanie z młodymi w Manili na X Światowym Dniu Młodzieży. Było to być może największe zgromadzenie ludzi w dziejach ludzkości. Liczba młodych przybyłych na spotkanie oceniana była na ponad 4 miliony (niektóre agencje podawały ponad 5 milionów) ze 104 krajów świata. Widać było, że entuzjazm, z jakim przyjęto papieża, dodał mu sił. Wśród niezapomnianych znaków pozostanie chyba ten swoisty dialog papieża z młodymi, kiedy swą laską wybijał takt śpiewanych pieśni. Ojciec Święty podkreślił szczególną odpowiedzialność za ewangelizację Azji, jaka spoczywa na młodzieży filipińskiej. Jan Paweł II uczestniczył także w obchodach Dnia Młodzieży i 400-lecia ustanowienia pierwszej prowincji kościelnej w tym kraju. Odwiedził Uniwersytet św. Tomasza, najstarszą i największą uczelnię Azji (33 tys. studentów na 16 wydziałach). Z okazji 25-lecia katolickiego radia Veritas, nadającego programy w 17 językach, Jan Paweł II skierował przez radio orędzie do chrześcijan w Chinach. Kwestie konieczności nowej ewangelizacji w Azji papież omówił na spotkaniu z przedstawicielami Federacji Konferencji Episkopatów Azji (FABC).


TAJLANDIA 10 maja papież przybył do Bangkoku, stolicy Tajlandii. Przyjęcie było raczej skromne. Na lotnisku, oprócz biskupów, witał papieża jedynie następca tronu. Jan Paweł II spotkał się z parą królewską i rządem w pałacu królewskim. Król ze wschodnią gestykulacją zwraca się do gościa: Naród tajlandzki oddaje cześć Waszej Świątobliwości, głowie religii niosącej pokój i udzielającej duchowego wsparcia z nieskalaną skromnością. Ojciec Święty odpowiada wysławiając legendarny tajlandzki duch tolerancji, w szczególności poszanowanie dla praw człowieka i swobody religijnej, oraz gościnność, jaką rząd oferuje tysiącom uciekinierów z pobliskich krajów.

Bezpośrednio po tym spotkaniu Ojciec Święty udał się na spotkanie z najwyższym patriarchą buddyjskim Vasana Tara. Jego poprzednik Somdet Phra Ariyavongsa Khorayan napisał do Pawła VI dziękując mu za ustanowienie Światowego Dnia Pokoju, a później odwiedził go w Watykanie. Vasana Tara powiedział: W imieniu wszystkich buddystów Tajlandii chcę podziękować Waszej Świątobliwości za przybycie tutaj i życzę szczęścia i pomyślności przez długi czas. Chociaż nasze dwie religie różnią się, mamy coś wspólnego: możemy współpracować, niosąc ludzkości dzięki naszemu nauczaniu szczęście i pokój, aby ludzie oczyścili swe umysły. 11 maja papież odwiedził obóz uchodźców, następnie spotkał się w katedrze w Bangkoku z miejscowym duchowieństwem, zakonami i katolikami świeckimi. Po południu odprawił mszę św., podczas której wyświęcił 25 kapłanów. Wieczorem spotkał się z członkami rządu, korpusem dyplomatycznymi i przedstawicielami różnych religii. Zwracając się do kilku tysięcy katolików (95% populacji to buddyści) oddał hołd buddyjskiej tradycji, mówiąc: Wy, naród Tajlandii, jesteście dziedzicami starożytnej i czcigodnej mądrości buddyzmu. Tuż przed północą czasu miejscowego w ceremonii pożegnania na lotnisku uczestniczył znowu następca tronu.


INDONEZJA Papież przyleciał do Dżakarty 9 października. Oprócz oficjalnych spotkań z prezydentem i premierem kraju, najważniejszym wydarzeniem pierwszego dnia była Eucharystia sprawowana na stadionie Istora Senayam w Dżakarcie, w której uczestniczyło ok. 130 tys. osób. 10 października papież przybył do Jogjakarty, dawnej stolicy Indonezji. We mszy św. uczestniczyło ok. 150 tys. osób. W homilii papież mówił o związku z kulturą. Po południu wrócił do Dżakarty, gdzie spotkał się z przedstawicielami różnych religii i wyznań chrześcijańskich. W Indonezji większość wyznawców stanowią muzułmanie (86%), chrześcijanie stanowią 10% (katolicy 3,5%). 11 października Jan Paweł II udał się na Flores, najbardziej katolicką wyspę Indonezji. Katolicy stanowią tu 85% mieszkańców. W homilii podczas Eucharystii papież mówił o Maryi. Najtrudniejszy etap podróży miał miejsce 12 października. Papież przybył do Dili na Timorze Wschodnim. Do tej dawnej kolonii portugalskiej w 1975 roku wkroczyło wojsko indonezyjskie i w 1976 roku został on ogłoszony prowincją Indonezji. Rozpoczęły się walki wyzwoleńcze. Wiele państw świata (w tym Watykan) nie uznało tej aneksji. Mieszkańcy Timoru Wschodniego są w 80% katolikami. Papież chciał odwiedzić mieszkańców, a jednocześnie nie chciał, aby jego wizyta miała charakter polityczny. Udał się na poświęcenie nowo wybudowanej katedry w Dili. Po powrocie z Dili do Dżakarty na uniwersytecie spotkał się z przedstawicielami świata nauki i kultury. 13 października był ostatnim dniem pobytu papieża w Indonezji. Udał się do Medan (na Sumatrze), gdzie we mszy św. uczestniczyło przeszło 100 tys. osób. W godzinach wieczornych wrócił do Dżakarty. 14 października rano wyruszył na ostatni etap swej podróży, na wyspę Mauritius.


SINGAPUR Kraj ten to drugie po Japonii najbogatsze państwo Azji. Podstawową dziedziną posługi Kościoła w tym kraju jest szkolnictwo. Powitanie ze strony władz było raczej chłodne. Centralnym wydarzeniem pobytu w Singapurze była msza św. odprawiona na stadionie narodowym. Uczestniczyło w niej ponad 70 tys. osób. Papież mówił o sprawiedliwości i poruszył temat kontroli urodzeń. Choć nie powiedział tego wprost, oczywistym było, że potępia politykę miejscowych władz w tej dziedzinie. Autentyczna miłość ludzka to wierne odbicie Boga (…) z tego powodu miłość charakteryzuje się głębokim szacunkiem dla wszystkich. Przykazanie miłości to fundament Ewangelii. Dzieło pokoju to trud, który nigdy się nie kończy, ale dzieje się nieustannie, ciągle istnieje potrzeba utwierdzania go i wzmacniania. Dlatego też powinniśmy stale pracować na rzecz pokoju, który opiera się na prawdziwej miłości do naszego bliźniego. Ze stadionu papież udał się na lotnisko, skąd odleciał na wyspy Pacyfiku.


SRI LANKA 20 stycznia 1995 roku Jan Paweł II przybył do stolicy Sri Lanki – Kolombo. Podczas przemówienia powitalnego podkreślił szczególny szacunek wobec mieszkańców wyspy. Było to ważne zwłaszcza dla wyznawców buddyzmu, głównej religii Sri Lanki, ponieważ podróż ta miała miejsce niedługo po publikacji książki Przekroczyć próg nadziei, która została negatywnie przyjęta przez część buddystów. Być może dlatego podczas powitania papież przypomniał słowa ważnego tekstu buddyjskiego Dhammapady: Lepsze niż tysiąc słów daremnych jest jedno słowo, które daje pokój. 21 stycznia rano spotkał się ze zwierzchnikami innych wspólnot religijnych. Buddyści nie przyjęli zaproszenia na to spotkanie. Najważniejsze zdarzenie, którym zainteresowana była tylko mniejszość katolicka, to beatyfikacja ojca Josepha Vaz (1651-1711), który, urodzony w Goa (Indie), wyróżnił się swoimi podróżami apostolskimi i służbie biednym. Mimo że pielgrzymka odbywała się pod znakiem beatyfikacji, była również poszukiwaniem dialogu z przedstawicielami innych religii.


ARMENIA Wizyta Jana Pawła II w Armenii zbiegła się z 1700. rocznicą przyjęcia chrztu przez to najstarsze chrześcijańskie państwo świata. Z lotniska Jan Paweł II pojechał do Eczmiadzynu, do katedry – matki wszystkich Kościołów ormiańskich. Ojciec Święty udał się następnie pod górujący nad Erewanem pomnik w Cycernokaberdzie, upamiętniający 1,5 miliona Ormian wymordowanych przez Turków w 1915 r. Modlił się tam w milczeniu przed płonącym wiecznym ogniem. W godzinach popołudniowych przybył do niedawno konsekrowanej nowej katedry św. Grzegorza Oświeciciela w Erewanie i tam wziął udział w nabożeństwie ekumenicznym. W ostatnim dniu pielgrzymki do Armenii Jan Paweł II odprawił mszę św. w obrządku łacińskim przy ołtarzu zewnętrznym w parku w Eczmiadzynie. Ołtarz zbudowany z wielkich bloków kamiennych nawiązywał do charakterystycznego stylu, w jakim od wieków wznoszone są ormiańskie katedry. Przybyło tu około 10 tys. wiernych z różnych stron Armenii. Ostatnim punktem programu Jana Pawła II przed odlotem była wizyta w niewielkim klasztorze w Chor Wirap na zachód od Erewanu, tuż nad granicą z Turcją. Przez 13 lat był tam więziony św. Grzegorz Oświeciciel, apostoł Armenii.


GRUZJA Jan Paweł II w przemówieniu powitalnym podkreślił chlubną rolę chrześcijaństwa w dziejach Gruzji oraz konieczność budowania trwałego pokoju w całym regionie kaukaskim. Po południu złożył kurtuazyjną wizytę prezydentowi E. Szewardnadze, a następnie udał się do starej stolicy Gruzji i kolebki chrześcijaństwa w tym kraju - Mcchety. Droga dialogu i współpracy ekumenicznej z Kościołem gruzińskim stała się bardzo trudna zwłaszcza w obliczu postawy Patriarchatu, który przypomniał, że prawosławnym nie wolno uczestniczyć w katolickiej mszy św. Według pierwotnych planów Jan Paweł II miał odprawić mszę św. z udziałem patriarchy-katolikosa Eliasza II na jednym z głównych placów Tbilisi, ale na kilka przed przybyciem papieża trzeba było zmienić plany. Podczas spotkania ze Świętym Synodem patriarcha-katolikos Eliasz II zwracał się w przemówieniu do swego gościa jako do polityka, a nie zwierzchnika religijnego, mówił m.in. o stosunkach przyjaźni między obu naszymi krajami (tzn. Gruzją i Watykanem), nie wspominając o dialogu ekumenicznym. Papież nie mógł odmówić wspólnie z patriarchą Ojcze nasz. W Pałacu Sportu Ojciec Święty odprawił mszę św. w obecności około 12 tys. wiernych. Pomimo apelu Kościoła prawosławnego wielu prawosławnych wzięło jednak w niej udział. Na zakończenie prezydent uścisnął Jana Pawła II i publicznie mu podziękował. Gest ten zdawał się wynikać z chęci nadrobienia braku życzliwości Kościoła prawosławnego. Po południu Jan Paweł II spotkał się z przedstawicielami świata nauki i kultury. Późnym popołudniem pożegnał Gruzję.


KAZACHSTAN Kazachstan to kraj złożony z setki różnych grup etnicznych, przynależących do różnych religii, z przewagą islamu.

Podróż Jana Pawła II do Kazachstanu miała miejsce w atmosferze napiętej sytuacji międzynarodowej (niecałe dwa tygodnie po atakach na wieże WTC w Nowym Yorku). 22 września 2001 roku wieczorem papież wylądował na lotnisku w Astanie. Po ceremonii powitania Jan Paweł II zatrzymał się przy pomniku ofiar totalitaryzmu. Jednym z ważniejszych przesłań pielgrzymki były słowa Ojca Świętego: Z tego miasta, z Kazachstanu, kraju, który jest przykładem harmonii pomiędzy mężczyznami i kobietami o różnym pochodzeniu i religii, pragnę skierować gorący apel do wszystkich, chrześcijan i wyznawców innych religii, aby wspólnie starali się zbudować świat wolny od przemocy, świat, który będzie kochać życie i rozwinie się w sprawiedliwości i solidarności. Nie możemy pozwolić, by to, co się wydarzyło, doprowadziło do pogłębienia podziałów. Religia nigdy nie może być wykorzystywana jako powód konfliktu. Z tego miejsca zachęcam tak chrześcijan, jak i muzułmanów, żeby gorąco modlili się do Jedynego Boga Wszechmogącego, który stworzył nas wszystkich, aby na świecie zapanowało największe dobro, jakim jest pokój. Aby ludzie z całego świata, umocnieni Bożą mądrością, pracowali na rzecz społeczeństwa miłości, w którym nie będzie miejsca dla nienawiści, dyskryminacji i przemocy. W niedzielę 23 września przewodniczył uroczystej mszy św. na placu Matki Ojczyzny. W Astanie spotkała się cała Azja Centralna. Gdy gospodarz diecezji bp Tomasz Peta powitał Ojca Świętego i mówił o zgromadzonych na placu prawosławnych i przedstawicielach muzułmanów, rozległa się długotrwała owacja. Wspólnie z Janem Pawłem II mszę św. koncelebrowało kilkudziesięciu biskupów i ponad stu kapłanów z Kazachstanu, Kirgizji, Tadżykistanu, Turkmenistanu, a także z Armenii, Gruzji, Ukrainy, Białorusi i Polski. Wieczorem 23 września na Uniwersytecie Eurazjatyckim Jan Paweł II spotkał się z przedstawicielami młodzieży. Ojciec Święty wobec wykładowców i studentów – audytorium składającego się w przeważającej części z muzułmanów – powiedział: Wszyscy wierzący muszą łączyć się w wysiłkach, aby Bóg nigdy nie stawał się zakładnikiem ludzkich ambicji. Nienawiść, fanatyzm i terroryzm obrażają imię Boga i zniekształcają prawdziwy obraz człowieka. 24 września rano papież odprawił mszę św. dla duchowieństwa w nowo zbudowanej katedrze w Astanie. Oddał hołd wszystkim męczennikom Kościoła kazachskiego. Tego samego dnia spotkał się jeszcze z przedstawicielami nauki w centrum kongresowym w Astanie. 25 września we wczesnych godzinach rannych odleciał z Kazachstanu do Armenii.


AZERBEJDŻAN Jan Paweł II odwiedził Azerbejdżan w dniach 22-23 maja 2002 roku. Był to pierwszy etap jego 96. zagranicznej podróży apostolskiej. Ten krótki pobyt był wielkim apelem o pokój, ponieważ wojna o Górny Karabach z Armenią nie została formalnie zakończona, a jedynie „zamrożona”. Koniec z wojną w imię Boga! Koniec z profanacją Jego świętego imienia! Przybyłem do Azerbejdżanu jako ambasador pokoju. Dopóki głosu mi starczy, dopóty będę krzyczał: Pokój w imię Boże! – mówił Ojciec Święty.

Wizyta ta była więc jakby „dopowiedzeniem” wizyty w Armenii sprzed kilku miesięcy. Katolików w tym kraju jest bardzo mało. Większość mieszkańców kraju wyznaje islam w jego szyickiej formie, ale nie w wersji fundamentalistycznej. Na lotnisku, oprócz prezydenta Gejdara Alijewa, nuncjusza abp. Ciaudio Gugerotte’a papieża witali wszyscy trzej księża pracujący w tym kraju – słowaccy salezjanie. Przewodzi im o. Daniel Pravda, superior misji sui iuris w Baku. Głównym wydarzeniem drugiego dnia wizyty była msza św. odprawiona po rosyjsku w Pałacu Sportu w Baku. Pierwszy raz w historii podróży apostolskich papież nocował w hotelu, a obiad zjadł w towarzystwie duszpasterzy. Podczas całej podróży widać było, że osiemdziesięciodwuletni papież zmaga się z wielkim cierpieniem fizycznym. Po krótkiej wizycie w Azerbejdżanie papież kontynuował swą podróż.


SYRIA Po dotarciu do Damaszku (5 maja o godz. 14:45), Jan Paweł II udał się do pałacu prezydenckiego, gdzie odbyło się oficjalne powitanie z udziałem prezydenta republiki Bahara AlAssada. Witając Ojca Świętego jako „posłańca dialogu i pokoju”, prezydent wykorzystał okazję, aby zaatakować Izrael, mówiąc, że „czas, by powróciły prawa międzynarodowe”, co dotyczy „zajmowania terytoriów siłą, szacunku dla prawa narodów, by samodzielnie decydować o swoim losie, i rezolucji ONZ”. Jan Paweł II odpowiedział kładąc nacisk na konieczność „poszukiwania rozwiązań na drodze dialogu, odrzucając przemoc”. Witając Ojca Świętego Wielki Mufti szejk Ahmad Kuftaro powiedział: „Nigdy nie przypuszczałem, że pewnego dnia przyjmę Waszą Świątobliwość w naszym meczecie: to wykracza poza historię, do której przywykliśmy i to przyniesie owoce pokoju”. Jan Paweł II odpowiedział: „Konieczne jest, by wykonać wszelki niezbędny wysiłek, aby ukazać nasze religie nie w opozycji, jak zbyt często miało to miejsce w przeszłości, ale w prawdziwej współpracy, aby wzmocnić nadzieję na pokój”.

Ważnym wydarzeniem pielgrzymki była modlitwa Ojca Świętego w Kunejtra -miejscowości okupowanej przez Izrael w czasie wojny sześciodniowej i obecnie będącej pod kontrolą ONZ. Stamtąd wygłosił apel, „aby chrześcijanie, muzułmanie i Żydzi wspólnie pracowali na rzecz pokoju”. Następnie odwiedził kaplicę św. Pawła, spotkał się z patriarchami i młodzieżą w melchickiej katedrze w Damaszku.


LIBAN Wizyta w Libanie była bardzo krótka, ale tak entuzjastycznego spotkania chyba nikt się nie spodziewał. 10 maja blisko pół miliona Libańczyków (na cztery miliony wszystkich mieszkańców) gorąco pozdrawiało papieża. Podczas 16-letniej wojny domowej Jan Paweł II ponad sto razy domagał się zaprzestania przemocy, zaprowadzenia pokoju i pojednania. Dzisiaj Liban istnieje w cieniu okupacji dwóch państw: Syrii i Izraela. Z wyjątkowym entuzjazmem przyjęła papieża młodzież libańska, zgromadzona 10 maja wieczorem w narodowym sanktuarium maryjnym w Harissie koło Bejrutu. Papież zaapelował do młodych, aby podjęli wysiłek stworzenia narodu zjednoczonego. Także w radosnej atmosferze rozpoczęła się w starym porcie marynarki wojennej w Bejrucie pontyfikalna msza św. Kard. Nasrallah Pierre Sfeir patriarcha maronicki podziękował papieżowi za jego stałą troskę o Liban i za zwołanie Synodu Biskupów dla Libanu. W posynodalnej adhortacji apostolskiej Nowa nadzieja dla Libanu, ogłoszonej po mszy św. w Bejrucie 11 maja, Jan Paweł II wezwał mieszkańców Libanu, by odnowili źródła swej nadziei. Jeszcze w tym samym dniu papież spotkał się w cerkwi grecko-katolickiej w Harissie k. Bejrutu ze zwierzchnikami i przedstawicielami różnych wyznań chrześcijańskich. Wizyta trwała zaledwie 31 godzin, jednak atmosfera entuzjazmu w czasie wizyty w Libanie przypominała – zdaniem komentatorów klimat pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski.
ks. Wojciech Kluj OMI
ks. dr Wojciech Kluj OMI, misjonarz (pracował m.in. na Madagaskarze i w Turkmenistanie), misjologia; Uniwersytet Kardy-


Wydawnictwo M, ul. Kanonicza 11, 31-002 Kraków, t: 12 431 25 50, email: zamowienia@dzielazebrane.pl
Prześlij znajomemu Administracja