WSTĘP DO PIELGRZYMEK DO AUSTRII Ojciec Święty Jan Paweł II trzykrotnie pielgrzymował do Austrii. Do pierwszej wizyty doszło w roku 1983 (10–13 IX). Papież uczestniczył wówczas w Katholikentagu oraz w obchodach 300. rocznicy odsieczy wiedeńskiej. Hasłem jego pielgrzymki były słowa: „Żyć nadzieją – dawać nadzieję”. W maryjnym sanktuarium w Mariazell Jan Paweł II zawierzył naszą Ojczyznę opiece Matki Bożej. W Austrii Papież mocno podkreślał głęboką więź naszego narodu z chrześcijaństwem. W swoim nauczaniu ukazywał nam ścisły związek wolności z odpowiedzialnością, z prawym sumieniem i miłością bliźniego. Ważnym momentem podróży były tzw. nieszpory europejskie, w czasie których Ojciec Święty powiedział, że jedynie w krzyżu jest „nadzieja na chrześcijańską odnowę Europy”.

Mottem kolejnej wizyty (23–27 VI 1988) były słowa: ,,Tak wobec wiary – tak wobec życia”. Jan Paweł II wskazywał wówczas, że nasze chrześcijańskie powołanie jest powołaniem do życia, które odnosi zwycięstwo nad „kulturą śmierci”, i apelował o solidarność z potrzebującymi. Podczas tej podróży Ojciec Święty odwiedził między innymi były obóz koncentracyjny w Mauthausen.

Trzecia pielgrzymka do Austrii (19–21 VI 1998) odbyła się pod hasłem: „Przyjdź, Duchu Stworzycielu”. Jednym głównych tematów papieskiego nauczania był „dialog zbawienia” jako właściwa forma dialogu Kościoła ze światem oraz wewnątrz samego Kościoła. Jan Paweł II po raz kolejny zwrócił uwagę na ważną rolę naszego narodu w zjednoczonej Europie, która potrzebuje „oblicza duchowego”. W czasie pielgrzymki Ojciec Święty beatyfikował s. Marię Restitutę Kafkę, męczennicę II wojny światowej, oraz dwóch zakonników: młodziutkiego ks. Jakoba Kerna i ks. Antona Marię Schwartza, duszpasterza robotników.

Wszystkie trzy papieskie wizyty w Austrii uświadomiły nam, z jak wielkim zainteresowaniem Ojciec Święty uczestniczył w losie naszej Ojczyzny i jej mieszkańców, jak dobrze nas znał. Oprócz więzi historycznych i osobistych łączyła nas przede wszystkim wspólnota wiary. Jan Paweł II bardzo poważnie traktował wezwanie Jezusa skierowane do Piotra: „Utwierdzaj twoich braci” (Łk 22,32). Było ono hasłem przewodnim i inspiracją wszystkich jego podróży, które niestrudzenie podejmował pomimo cielesnej słabości. kard. Christoph Schönborn
(tłum. Monika Zielińska)

AUSTRIA PIERWSZA PIELGRZYMKA
10–13 WRZEŚNIA 1983 R.

Wiedeń, 10 września 1983 r.

PRZEMÓWIENIE POWITALNE NA LOTNISKU SCHWECHAT CHODZI O NADZIEJĘ

1 Z radością i ze wzruszeniem staję dziś na ziemi austriackiej. Serdecznie pozdrawiam wszystkie dostojne osobistości i wszystkich gości, którzy zaszczycili mnie swoją tutaj obecnością. Równocześnie pozdrawiam wszystkich obywateli tego pięknego kraju, od dawna dobrze mi znanego i bliskiego.

Szczerze dziękuję Panu, Panie prezydencie, za serdeczne słowa powitania, które uprzejmie zechciał Pan do mnie skierować. Równocześnie dziękuję Panu oraz Konferencji Episkopatu Austrii za zaszczytne zaproszenie do złożenia tej wizyty. Ma ona służyć wszystkim ludziom, wszystkim diecezjom i wszystkim parafiom Austrii, chociaż program mojej podróży ogranicza się do Wiednia i Mariazell. Mój udział w austriackim Katholikentagu, w którym dzięki Bożej Opatrzności mogę uczestniczyć wspólnie z wieloma braćmi i siostrami w wierze ze wszystkich części kraju, nadaje tej wizycie charakter szczególny.

2 Moja wizyta pasterska z okazji Katholikentagu winna szczególnie wyraźnie ukazać, jak bardzo jestem zjednoczony z ludźmi wiary i modlitwy, którzy we współczesnym, przytłoczonym problemami świecie pragną żyć nadzieją i obdarzać nadzieją. Chodzi tu o tę samą centralną sprawę, wokół której skupiają się uroczyste obchody Jubileuszowego Roku Odkupienia. Chodzi o nadzieję chrześcijańską, która przezwycięża każdą ludzką rezygnację i każdą sytuację bez wyjścia; o nadzieję, która rodzi się w zbawionym sercu człowieka i w krzyżu Chrystusa i posiada swoją niezachwianą postawę i niewyczerpane źródło.

Austria, której naród w przeważającej większości wyznaje wiarę chrześcijańską i która jako państwo zobowiązała się do aktywnej neutralności, jest nie tylko nosicielką wielkiej historycznej tradycji, ale może także dziś i w przyszłości dużo zaofiarować Europie i światu. „ Jesteś pośrodku tej części ziemi, niczym serce mocne” – mówią trafnie słowa waszego hymnu narodowego. Wspólnie z obywatelami Austrii żywię nadzieję i modlę się o to, by serce to mogło bić zawsze, zdrowe i pełne nadziei. Jest moim gorącym życzeniem, aby intensywne przygotowania i uroczyste obchody Katholikentagu stały się trwałym impulsem dla nowej chrześcijańskiej świadomości zarówno w Kościele, jak i w społeczeństwie, przyczyniając się skutecznie do powszechnego dobra.

3 Szczęśliwą okolicznością mojej wizyty wydaje się być fakt, że rozpoczyna się ona „Nieszporami Europejskimi”, które odbywają się pod znakiem krzyża i Magnificat, a także to, że zakończenie wizyty nastąpi w sanktuarium Magna Mater Austriae. Najbliższe dni moich spotkań z narodem i Kościołem Austrii polecam Chrystusowi ukrzyżowanemu, w którym jest jedyna nadzieja zbawienia, a także Jego Matce, która jest Matką nas wszystkich; polecam Im również naszą pamięć o owym historycznym zwycięstwie z roku 1683, pamięć, która nie może pozostać jedynie wspomnieniem i zarazem winna być daleka od tryumfalizmu. Niech będzie to dla nas raczej zadanie i zobowiązanie do wyprowadzenia z historii wniosków i przekształcenia jej w duchu naszej wiary w pełną radości i nadziei wspólną przyszłość ludzkości. Moja wdzięczność wobec Pana, Panie prezydencie, i względem Ciebie, drogi Księże kardynale, łączy się z radością z tego, że jestem w waszym kraju, z radością na myśl o nadchodzących dniach naszej wspólnoty w wierze, nadziei i miłości. Wszystkim ludziom tego kraju mówię z całego serca: niech Bóg błogosławi i strzeże waszą umiłowaną Austrię!
Wiedeń, 10 września 1983 r.

PRZEMÓWIENIE PODCZAS„NIESZPORÓW EUROPEJSKICH” NA HELDENPLATZ KULTURALNA WSPÓLNOTA KONTYNENTU NIE JEST ZROZUMIAŁA BEZ CHRZEŚCIJAŃSKIEGO ORĘDZIA

1 Pokój wam! Pokój temu miastu! Pokój Austrii! I wszystkim jej sąsiadom – z północy, wschodu, południa i zachodu! Szczególne pozdrowienie i życzenie pokoju kieruję do was, katolicy Austrii, którzy przybyliście tu ze wszystkich diecezji, parafii, z dużych i małych wspólnot, ażeby wziąć udział w Katholikentagu. Pokój wszystkim, którzy przybyli tu z innych krajów, bądź uczestniczą w tych uroczystych Nieszporach za pośrednictwem radia i telewizji. Pokój wszystkim chrześcijanom, wszystkim Kościołom chrześcijańskim! Pokój też wszystkim ludziom, którzy czczą jednego Boga i pokornie zawierzają Mu swój los.

Przekazuję wam wszystkim to pozdrowienie w Imię Jezusa Chrystusa, pod którego krzyżem zgromadziliśmy się tu dzisiaj. Prawdziwy pokój wypływa z otwartego boku Tego, który – wywyższony na krzyżu – wszystkich pociąga do siebie. Od dziś Jego znak wznosić się będzie nad tym rozległym wiedeńskim placem o bogatej przeszłości: jako przestroga i nadzieja chrześcijan, jako pamiątka Roku Zbawienia 1983, Jubileuszowego Roku Odkupienia; pamiątka Katholikentagu, który ma być w historii tego kraju dniem chrześcijańskiej nadziei. Pod tym krzyżem stawiamy Austrię; pod tym krzyżem stawiamy Europę. Albowiem tylko w krzyżu jest nadzieja. Na nim życie zwyciężyło śmierć; jest obietnicą braterstwa wszystkich ludzi i narodów; Bożym źródłem mocy rozpoczynającej się odnowy całego stworzenia.

2 Dzisiejsze uroczyste święto Europy z okazji austriackiego Katholikentagu kieruje nasz wzrok, ponad wszystkimi naturalnymi, narodowymi czy sztucznie utworzonymi granicami, ku całej Europie. Ku wszystkim ludom tego kontynentu i ich wspólnej przeszłości, od Atlantyku aż po Ural, od Morza Północnego po Morze Śródziemne. Austria – leżąca w sercu Europy – w szczególny sposób uczestniczyła w tej historii i ją współtworzyła. Ukazuje ona, że wiele grup narodowościowych może ze sobą współżyć na ograniczonej przestrzeni, pomimo wielu problemów, twórczo, w wielości odnajdując jedność: na terytorium dzisiejszej małej Austrii ludność nosi w sobie głęboko wyryte i żywe cechy charakterystyczne Celtów i Rzymian, Germanów i Słowian. Pod tym względem Austria jest zwierciadłem i modelem Europy.

Tym, co doprowadziło kontynent europejski do jedności w wielości, było rozprzestrzenienie się jednej wiary chrześcijańskiej. Drogi misjonarzy i pielgrzymów chrześcijańskich związały ze sobą wzajemnie w sposób pokojowy kraje i narody Europy; również i tu Austria jest ważnym przykładem. Do ewangelizacji waszego kraju przyczynił się święty Seweryn Rzymianin (którego rocznicę niedawno obchodziliście) wraz z misjonarzami pochodzącymi z innych krajów Europy. Kraj wasz nie tylko otrzymywał pomoc misjonarzy, lecz także wielokrotnie niósł ją innym ludom. Jako jeden pośród wielu przykładów niech ze względu na aktualną okazję posłuży założycielka Urszulanek Szarych, siostra Maria Julia Ledóchowska. Urodzona w Loosdorf koło Melk, pracą swą w Polsce uczyniła tyle dobrego, że w czerwcu tego roku, podczas mojej podróży do Ojczyzny, mogła zostać ogłoszona błogosławioną.

Do jednoczących dróg głosicieli wiary dołączają się drogi pielgrzymów. Pielgrzymki do Rzymu do grobu św. Piotra, śladami św. Jakuba do Santiago de Compostela, do miejsc związanych z życiem i wiecznym spoczynkiem innych świętych, do wielkich sanktuariów maryjnych, nie tylko przyczyniały się do wzrostu kultu Matki Bożej, Apostołów i świętych, ale także sprzyjały wzajemnemu zrozumieniu tak bardzo różnych ludów i narodów. Przez to dopomagały Europie w wykształceniu jej własnej tożsamości. Również do znajdującego się w waszym kraju Mariazell od stuleci pielgrzymowali chrześcijanie z całej Europy, a wśród nich – wielu chrześcijan z krajów słowiańskich. Ja sam – Polak i rzymianin – cieszę się, że mogłem w tych dniach przybyć do Mariazell jako pielgrzym.

Kulturalna wspólnota kontynentu europejskiego – trwająca nadal, mimo wszelkich kryzysów i podziałów – nie jest zrozumiała bez treści chrześcijańskiego orędzia. Ono, wspaniale połączone z duchem starożytnym, tworzy wspólne dziedzictwo, któremu Europa zawdzięcza swoje bogactwo i swoją siłę, kwitnący rozwój sztuki, wiedzy, oświaty i badań naukowych, filozofii i kultury ducha. W kręgu dziedzictwa wiary chrześcijańskiej kulturę europejską szczególnie ukierunkował chrześcijański obraz człowieka. Przekonanie o podobieństwie człowieka do Boga i jego odkupieniu przez Jezusa Chrystusa, Syna Człowieczego, stworzyło historyczno-zbawczy fundament dla uznania wartości i godności osoby oraz poszanowania potrzeby jej wolnego rozwoju w klimacie ludzkiej solidarności. W ten sposób logiczną konsekwencją była inicjatywa sformułowania i ogłoszenia powszechnych praw człowieka, która zrodziła się na Zachodzie.

Tę Europę, zjednoczoną i ukształtowaną przez wiarę chrześcijańską, ponownie stawiamy pod krzyżem; bowiem „w krzyżu jest nadzieja”.

3 Nikt nie może zamykać oczu na fakt – i czyż jest ktoś, kogo by to boleśnie nie dotknęło – że we wspólnej historii Europy są nie tylko chwile jasne, ale również – okresy ciemne, straszne; okresy niedające się pogodzić z Dobrą Nowiną Jezusa Chrystusa. Zbyt często państwa i stronnictwa z nienawiścią prowadziły z sobą wojny. Zbyt często ludzie byli pozbawiani swojej ojczyzny, byli wypędzani lub zmuszani do ucieczki przez nędzę, dyskryminację i prześladowania. Miliony ludzi mordowano z powodu ich rasy, narodowości, przekonań lub po prostu dlatego, że byli dla innych niewygodni. Przygnębiające jest, że wśród tych, którzy uciskali i prześladowali swoich bliźnich byli, także wierzący chrześcijanie. Jeżeli z jednej strony możemy szczycić się Panem naszym, Jezusem Chrystusem i Jego orędziem, to z drugiej my, chrześcijanie, musimy wyznać ciążące na nas liczne winy i prosić o przebaczenie tego wszystkiego, czym zawiniliśmy w myślach, słowach i uczynkach oraz poprzez bezczynną obojętność wobec niesprawiedliwości.

Jednakże w historii Europy nie tylko sfera życia państwowego i politycznego naznaczona jest niezgodą. Także w Kościele Jezusa Chrystusa podziały religijne tworzyły granice i wykopały przepaści. W związku z interesami politycznymi i problemami społecznymi dochodziło do zaciętych walk, ucisku i wysiedlania tych, którzy inaczej wierzyli, i do gwałcenia sumień. Odziedziczoną po naszych ojcach, obciążoną grzechami Europę prowadzimy pod krzyż.

Albowiem w nim jest nadzieja.

4 Dzisiejsza Austria – niestety, nie cała Europa! – jest wolna od obcego panowania i od przemocy wojennej; wolna od bezpośredniego zagrożenia, nieobciążona poważnymi konfliktami wewnętrznymi. Jak ważna to i radosna różnica w stosunku do niektórych minionych epok, zwłaszcza do roku 1683. Rok ten jest wielką datą nie tylko w historii Austrii, lecz także w historii Europy; jest datą zasługującą na naszą refleksję i wdzięczną pamięć.

Wszyscy wiemy, że przed 300 laty, podobnie jak w 1529 roku, oddziały imperium osmańskiego, dysponując przeważającymi siłami, podeszły pod miasto i obległy je. Przejście tych wojsk znaczyły pożary, rzezie i deportacje; zapanowała straszliwa nędza, rozpacz i cierpienie; odwaga obrońców Wiednia godna była podziwu. Czerpali oni siłę z wiary, z modlitwy, z przekonania, że walczą nie tylko w obronie własnego kraju, ale i w obronie Europy i chrześcijaństwa. Papież ma obowiązek przypomnieć, że ówczesny jego poprzednik, błogosławiony Innocenty XI, wspierał skutecznie Austrię oraz jej sojuszników, udzielając im pomocy finansowej i dyplomatycznej, a także nawołując cały chrześcijański świat do modlitwy. Niech również będzie wolno papieżowi z Polski ze szczególnym wzruszeniem powiedzieć, że właśnie polski król, Jan Sobieski, był tym, pod którego naczelnym dowództwem sprzymierzone siły przybyłe z odsieczą oswobodziły Wiedeń w momencie, gdy już resztkami sił bohaterscy obrońcy miasta odpierali natarcia.

Słusznie wspominamy z podziwem obrońców i wyzwolicieli Wiednia, którzy dzięki przykładnemu współdziałaniu odparli atak. Dotarły do nas przekazy nawoływań świątobliwych kaznodziejów, którzy nie tylko usiłowali zapalić współczesnych ludzi do odwagi, ale przede wszystkim – wzywali ich do chrześcijańskiego nawrócenia. Historia każe nam rozumieć ówczesne wydarzenia w duchu ówczesnych czasów, nie zaś mierzyć je miarami naszej epoki. Każe nam wystrzegać się jednostronnego potępiania czy uwielbienia. Wiemy, że wołające o pomstę do nieba okrucieństwa popełniane były nie tylko przez hordy tureckie, ale także przez armię cesarską i jej sprzymierzeńców. Jeżeli możemy cieszyć się zwycięską obroną chrześcijańskiego Zachodu, to jednocześnie musimy ze wstydem uznać, że ówczesna solidarność chrześcijańska ani nie była zjawiskiem spontanicznym, ani nie ogarnęła całej Europy.

Nade wszystko jesteśmy świadomi, że mowa oręża nie jest mową Jezusa Chrystusa ani też mową jego Matki, którą wówczas, podobnie jak i dziś, wzywano jako „Wspomożenie wiernych”. Są sytuacje, w których walka zbrojna jest złem nieuniknionym, od którego, w tragicznych okolicznościach, nie mogą uchylić się także i chrześcijanie. Lecz nawet i w takich sytuacjach obowiązuje chrześcijański nakaz miłości wroga, miłosierdzia: Ten, który umarł na krzyżu za swoich oprawców, przemienia każdego wroga w brata, który ma prawo do mojej miłości także wtedy, gdy bronię się przed jego atakiem.

Niech więc ten jubileusz nie będzie obchodem wojennego zwycięstwa, lecz świętem darowanego nam dziś pokoju, w przeciwieństwie – co stwierdzam z uczuciem wdzięczności – do zdarzenia, z którym łączyło się tak wielkie cierpienie. Pragniemy okazać się godni wolności, której wówczas broniono z tak wielkim zaangażowaniem.

5 Austria podejmuje wysiłki, aby dziś, tak jak i w przeszłości, sprostać szczególnej odpowiedzialności i zadaniom, jakie ma wypełniać w sercu Europy. Wasz kraj angażuje się skutecznie na rzecz pokoju, porozumienia między narodami, sprawiedliwości społecznej i poszanowania praw człowieka w skali narodowej i międzynarodowej. Przyjęliście tysiące uchodźców i ludzi wydalonych z ich krajów, poszukujących pomocy; wasz kraj odwiedzają goście ze wszystkich krajów, znajdując u was życzliwe przyjęcie i wypoczynek. Nie tylko będąc w potrzebie, przyjmowaliście wielkoduszną pomoc od sojuszników, lecz również sami gorliwie usiłowaliście zaradzić potrzebom innych krajów, a wśród nich – także mojej ojczyzny, Polski. Poczucie solidarności europejskiej nie pozwala wam także nie dostrzegać nędzy i zapotrzebowania na pomoc na obszarach pozaeuropejskich. Z wdzięcznością myślę tu o waszym wkładzie na rzecz rozwoju, o osobistym wkładzie tak wielu waszych misjonarzy, sióstr i osób pracujących dla rozwoju innych krajów. Kraj wasz dzięki szczególnemu położeniu i historycznemu dziedzictwu spełnia ważną rolę przede wszystkim w budowaniu bardziej ustabilizowanej i bardziej ludzkiej Europy oraz przyczynia się do zmniejszania międzynarodowych napięć. Wysiłki te godne są uznania i poparcia. Równocześnie jednak, ze względu na istniejące wciąż poważne trudności w łonie wspólnoty narodów, stale potrzeba większego zaangażowania. Kościół katolicki jest w tej dziedzinie, w zakresie swojej misji, partnerem skorym do niesienia pomocy i solidarnym.

Specyficzny testament owego rozstrzygającego wydarzenia z 1683 roku, pozostawiony Kościołom chrześcijańskim, obejmuje przede wszystkim sprawę pokoju religijnego; pokoju pomiędzy spadkobiercami Abrahama i jedności pomiędzy braćmi Jezusa Chrystusa. Uczniowie Mahometa, którzy stali obozem u wrót waszej stolicy jako wrogowie, dziś żyją wśród was i pełna wiary cześć oddawana przez nich Bogu Jedynemu często może być dla nas wzorem. Wspólnota żydowska, która niegdyś tak owocnie współistniała z ludami Europy, dziś zaś tragicznie zdziesiątkowana – przez sam ten fakt przestrzega nas, byśmy wykorzystali każdą szansę wzajemnego ludzkiego i duchowego zbliżenia i wspólnie stanęli przed Bogiem – a potem, wychodząc od Boga, służyli ludziom. Rozdarcia pośród chrześcijan, które również w sferze polityki okazały się tak bardzo zgubne – dziś są okazją i wezwaniem do świadomej wspólnoty w spotkaniu, modlitwie i diakonii.

6 Drodzy Bracia i Siostry! Jak podkreśliłem w orędziu telewizyjnym skierowanym do was w czerwcu ubiegłego roku, uwieńczone sukcesem wystąpienie chrześcijaństwa w obronie Zachodu w roku 1683, a także dzisiejsza uroczystość, odbywająca się w czasie austriackiego Katholikentagu, a poświęcona pamięci tamtego wydarzenia, mają przede wszystkim „przypomnieć dzisiejszym chrześcijanom o ich wspólnej odpowiedzialności za Europę i natchnąć ich odwagą oraz gotowością do ofiarnego zaangażowania się na rzecz pokoju i sprawiedliwości, praw człowieka i chrześcijańskiej solidarności pomiędzy narodami”. Przy tej samej okazji dałem wyraz mojej nadziei, że wasz Katholikentag „da początek nowej refleksji chrześcijańskiej nad wspólnymi korzeniami duchowymi waszej ojczyzny i całej Europy”. Każdy z was jest wezwany do tego, aby tam, gdzie jest i na miarę swoich możliwości, wnosił swój osobisty wkład. My, chrześcijanie, mamy wynikający z głębi naszej wiary i solidarnego zaangażowania w dobro człowieka i społeczeństwa obowiązek skutecznego świadczenia, że tylko w krzyżu jest prawdziwa nadzieja: nadzieja każdego człowieka i nadzieja całej ludzkości.

Chrześcijanie Austrii i wszystkich krajów kontynentu! Dawajcie świadectwo o głębokim zakorzenieniu w chrześcijaństwo ludzkich i kulturalnych wartości, które są święte dla was i dla całej Europy; wartości, które wycisnęły istotne piętno na jej przeszłości, a także – są gwarancją jej przyszłości. Okażcie się godnymi tych braci w wierze, którzy także i dziś są prześladowani za swe przekonania religijne i za chrześcijański sposób życia i którzy muszą ponosić ogromne ofiary. Miejcie odwagę i siłę, które płyną z naszej chrześcijańskiej odpowiedzialności, by angażować się w politykę i życie publiczne dla dobra człowieka i społeczeństwa we własnym kraju i poza jego granicami.

W krzyżu jest nadzieja na chrześcijańską odnowę Europy, ale tylko wtedy, gdy my, chrześcijanie, sami na serio podejmiemy orędzie krzyża.

Krzyż – to znaczy: oddać swe życie za brata, aby wraz z jego życiem ocalić własne.

Krzyż – znaczy: miłość silniejsza jest od nienawiści i od zemsty – lepiej jest dawać aniżeli brać – angażowanie się skuteczniejsze jest od czczego stawiania żądań.

Krzyż – znaczy: nie ma rozbicia się bez nadziei – ciemności bez gwiazdy – burzy bez bezpiecznej przystani.

Krzyż – znaczy: miłość nie zna granic; rozpocznij od tych, którzy są najbliżej ciebie i nie zapominaj o tych, którzy są najdalej.

Krzyż – znaczy: Bóg jest większy od nas, ludzi; większy niż nasza zawodność, jest ratunkiem nawet w największej klęsce – życie jest silniejsze niż śmierć.

Drodzy Bracia i Siostry, jako uczniowie Chrystusa jesteście wezwani do tego, ażeby – czerpiąc siłę z Jego krzyża – przez słowo niosące nadzieję i przez przykład własnego życia dać ludziom w dzisiejszym świecie pełnym zagrożeń i zamętu wyzwalającą odpowiedź i nadzieję.

A nade wszystko pielęgnujcie modlitwę! Módlcie się, jak to czynili chrześcijanie w ucisku roku 1683. Módlcie się, jak to właśnie od szeregu dziesięcioleci w sposób będący przykładem dla innych dzieje się w waszym kraju w Rosenkranz – Sühnenkreuzzug um den Frieden der Welt (Różańcowa i Pokutna Krucjata o Pokój w świecie). Pozwólcie mi, bym zgromadził was w tej chwili pod znakiem krzyża, który wznieśliśmy dziś na tym placu; bym zgromadził was na prawdziwą krucjatę chrześcijańskiego czynu i modlitwy. Jak kiedyś błogosławiony papież Innocenty XI nawoływał zagrożone ludy do świętego Przymierza, tak dziś jego następca na Stolicy Piotrowej woła do waszych sumień: duchowa walka o przeżycie w spokoju i wolności wymaga tego samego zaangażowania i heroizmu, tej samej gotowości do ofiary i tej samej siły oporu jak te, dzięki którym nasi ojcowie ocalili Europę. Podejmijmy tę decyzję i nasze postanowienie złóżmy pod krzyżem Chrystusa, Pana dziejów. Bo w Jego krzyżu rzeczywiście jest nadzieja i zbawienie.

„Kłaniamy się Tobie, Panie Jezu Chryste, i błogosławimy Tobie, żeś przez krzyż swój święty świat odkupić raczył”.

Wiedeń, 10 września 1983 r.

PRZEMÓWIENIE PODCZAS SPOTKANIA Z MŁODZIEŻĄ NA STADIONIE PRATER JEZUS CHRYSTUS – NASZĄ DROGĄ
Drodzy młodzi Przyjaciele! Bracia i Siostry!

1 Podczas dzisiejszego wieczoru należę do was! Przybyliście tu z całej Austrii, przyprowadzając ze sobą również przyjaciół z krajów sąsiednich. Wielu spośród was pracuje już zawodowo. Inni chodzą do szkół, również do szkół wyższych. Łączy was ten piękny kraj w sercu Europy. Łączy was również wiara w Jezusa Chrystusa, a przynajmniej poszukiwanie Go. Dlatego właśnie to dzisiejsze wieczorne spotkanie odbywa się pod hasłem „ Jezus Chrystus – naszą drogą”.

Kiedy spoglądam na was lub na młodych ludzi innych krajów, przeżywam uczucie głębokiej sympatii i wielkiej nadziei. W waszych rękach spoczywa w znacznej mierze los waszego kraju w przyszłym tysiącleciu. Od was również będzie zależał w jakimś stopniu los wiary w Austrii i w krajach z nią sąsiadujących. W waszych pytaniach oraz inicjatywach, poprzez które często wyrażacie krytykę poczynań ludzi zajmujących odpowiedzialne stanowiska w państwie i w Kościele, rozpoznaję gotowość do podjęcia zadań, jakie nakłada współczesność. Są to zadania niezwykle poważne, które wymagają waszego pełnego zaangażowania.

Sami wyraziliście to przed chwilą bardzo sugestywnie i z powagą: świat i czasy, w których dzisiaj żyjemy, są dla was wielkim wyzwaniem. Uderza was nędza i głód panujące na wielkich obszarach świata, a także ogrom niesprawiedliwości.

Ostrzegacie przed śmiertelnym niebezpieczeństwem ze strony gigantycznego arsenału broni i groźbą wojny atomowej. Niepokojem przejmuje was los środowiska naturalnego, świadomi jesteście tego, że wielu ludziom, przede wszystkim młodym, zagraża bezrobocie, że wielu już teraz pozbawionych jest pracy. Liczni ludzie w innych krajach cierpią z powodu zniewolenia umysłu i nie mogą swobodnie wyznawać swej wiary. Wszystko to wywołuje niekiedy uczucie, że życie nie ma już przyszłości i sensu.

W tej sytuacji niektórzy uciekają od odpowiedzialności: w ulotne przyjemności, w złudny świat alkoholu i narkotyków, w życie seksualne bez angażującej więzi, w obojętność, cynizm czy nawet w przemoc. Niektórzy zaś zdają się widzieć jedyne rozwiązanie w ucieczce w śmierć.

2 Jednakże – jak to ktoś powiedział – północ jest już początkiem dnia. Trudności naszych czasów także rozbudzają w wielu ludziach, zwłaszcza młodych, najśmielsze marzenia, najlepsze siły ducha, serca i rąk. Budzi się gotowość do dzielenia się i do bezinteresownego angażowania własnego życia.

Na całym świecie ludzie zaczęli stawiać sobie i innym pytania: co mogę uczynić? Co możemy uczynić? Dokąd prowadzi nasza droga? Pytania te stawiają przede wszystkim ludzie młodzi. Pragną oni przyczynić się do uzdrowienia społeczeństwa, w znacznym stopniu zmęczonego i chorego. W ten sposób nadają własnemu życiu i życiu swoich przyjaciół nowy sens. Dla wielu z nich sens ten posiada już własne imię: imię „ Jezus Chrystus”. Znaleźli Jezusa. On stał się ich nową nadzieją. Inni natomiast młodzi ludzie szukają Jezusa. Ukażcie im drogę prowadzącą do Niego! Wszyscy przybyliście na ten stadion pieszo, idąc różnymi drogami. Te rozmaite drogi, po których przyszliście, spotkały się przy krzyżu, który niektórzy z was w imieniu pozostałych ułożyli, wypisali na ziemi pośrodku stadionu. Jest to krzyż z kwiatów, kwitnący krzyż. Jest to znak zwycięstwa Jezusa ukrzyżowanego i równocześnie – zmartwychwstałego. Znak paschalnej wiary, skierowanej przeciwko temu wszystkiemu, co mogłoby was obezwładnić.

Wasze drogi i ten krzyż, wokół którego jesteśmy zgromadzeni, wskazują nam Jezusa Chrystusa, który powiedział o sobie: „ Ja jestem drogą” (J 14,6). Prawie dwa tysiące lat temu wezwał On ku sobie ludzi młodych jak wy. Zostawili oni łodzie oraz sieci i stali się Jego uczniami. Z rybaków i celników – Apostołami. Jezus wzywa także i dziś. Was wzywa! I ukazuje wam drogę poprzez Ewangelie, które mówią o Jego stosunkach z ludźmi.

3 Uderza nas natychmiast wielka łagodność i dobroć, znamionujące Jego spotkania z ludźmi: kiedy błogosławi dzieci i zasiada z grzesznikami do wspólnego posiłku; kiedy troszczy się o swoich uczniów i stopniowo wprowadza ich w swój plan życiowy; kiedy uczestniczy w bólu wdowy z Nain, wysłuchuje ślepego żebraka, który woła przy drodze; kiedy rozmawia z kobietą przy studni. Każda z kart Ewangelii mówi nam o subtelnej dobroci Tego, który „szedł wszędzie, dobrze czyniąc...”.

Oprócz związków z człowiekiem Jezus czuje się głęboko związany z całym stworzeniem: obserwuje, jak na polu wschodzi zasiew i jak drzewo figowe wydaje owoce. Uważnie obserwuje wiatr i chmury. Ziarno gorczycy i krzew winny, lilie i wróble stają się przenośnią głoszonego przezeń królestwa Bożego.

Rzeczywiście, nie może dziwić fakt, że młodzi ludzie zwracają się dziś ponownie ku Jezusowi: was przecież w sposób szczególny przejmuje troska o to, by człowieka i naturę traktowano poważnie, zgodnie z ich prawdziwą godnością i prawdziwą wartością.

Oczywiście, Jezus uosabia znacznie więcej niż tylko pewne ideały współczesnego człowieka. Ukazuje On głęboki sens natury i człowieka: świat jest Bożym stworzeniem; działa w nim nieustannie Bóg, odwieczny Ojciec. Tak więc poprzez stworzenie można dotrzeć do samego Boga – zarówno poprzez wielkie wydarzenia, jak też poprzez te, pozornie bez znaczenia, którym często nie poświęca się większej uwagi.

Ewangelie zatem świadczą o tym, że moc, która określa całe życie Jezusa, jest więzią miłości z Bogiem Ojcem.

To orędzie Jezusa o nieustannej obecności Boga w całym stworzeniu winno stać się dla nas źródłem ufności: Bóg nas zna. Zna nas lepiej, niż my znamy samych siebie. Kocha nas, nawet jeśli często miłość ta zdaje się być zakryta. On jest Bogiem, który zapewnia nam przyszłość. Nie jest On Bogiem umarłych, ale Bogiem żywych i dającym życie. Możemy w Nim złożyć naszą ufność i z Nim się związać. Gdy upadamy, upadamy w ręce Boga. Wszystko to ukazał nam Jezus swoim życiem w ciągu 33 lat pielgrzymowania wśród ludzi. To miał na myśli, kiedy powiedział: „ Ja jestem drogą”.

Orędzie Jezusa jest jednak równocześnie żądaniem. Miłość i zaufanie doń winny pociągać za sobą naśladowanie. Same uczucia nie wystarczają: musimy być gotowi, musimy zorientować na Niego całą wolę i całe postępowanie. Co do tego, Pan nie pozostawia żadnych wątpliwości: „Kto ma przykazania moje i zachowuje je, ten Mnie miłuje” (J 14,21).

Być może zapytacie teraz: czego żąda Jezus? Jak mamy wypełniać Jego wolę? „Znasz przykazania!” – odpowiada On sam w Ewangelii młodemu człowiekowi, który zwrócił się doń z tym pytaniem. „Znacie przykazania”! Podejmijcie je na serio! One wskażą wam drogę.

4 Drodzy młodzi przyjaciele! Na tę drogę wezwał was Chrystus. I podobnie jak szedł z uczniami z Emaus, także z wami idzie waszymi drogami wiodącymi do ludzi, do zawodu i do społeczeństwa.

Idziecie na spotkanie ludzi. Wielu z nich jeszcze nie znacie. Ktoś z tych ludzi stanie się może waszym towarzyszem życia, tak ważnym zarówno dla was, jak i dla dzieci, których będziecie rodzicami. W jaki sposób znajdziecie drogę ku sobie? Jak nauczycie się takiej miłości, która umie przetrwać także rozczarowania? Jak nauczycie się prawdziwie urzeczywistniać siebie samych, tak byście umieli mówić nie tylko „ja”, ale także „ty” i „my”? Jezus powiedział: „Przyjdźcie i uczcie się ode Mnie”.

Idziecie także na spotkanie swojego zawodu; mam szczerą nadzieję, że każdy z was będzie mógł znaleźć pracę. Dla wielu nie będzie to tym, o czym marzy, ale – całkiem zwyczajnie – zatrudnieniem, gdzie jednak także konieczne jest całkowite zaangażowanie. Wykonujcie tę pracę tak, by można było całkowicie na was polegać, bądźcie dobrymi kolegami. A kiedy trzeba, bądźcie gotowi do podjęcia szczególnej odpowiedzialności. Nie bójcie się występować w swoim środowisku jako chrześcijanie. Jestem przekonany, że to przyniesie wam głęboką radość, także jeśli niekiedy nie będziecie w pełni rozumiani czy nawet jeśli was wyśmieją.

Wreszcie, idziecie także na spotkanie przyszłego społeczeństwa. Pragniecie, aby było ono lepsze od społeczeństwa dzisiejszego. Wasze pragnienie jest uzasadnione. Byłoby jednak niesprawiedliwością nie dziękować tym, którzy – będąc przed wami – wiele dla was uczynili. Byłoby niesprawiedliwością, patrząc wstecz i umiejąc czynić lepiej – pogardzać tym, co należy do przeszłości. Jako chrześcijanie wierzymy również w możliwość dalszego rozwoju w kierunku tego, co lepsze. Często jednak wymaga to głębokiej, wnikliwej refleksji i nawrócenia.

Chcecie takiego społeczeństwa, w którym byłoby więcej szczerości, sprawiedliwości i miłosierdzia. Chcecie społeczeństwa, które by posiadało większe poczucie odpowiedzialności wobec człowieka i środowiska naturalnego, społeczeństwa bardziej tolerancyjnego, a przede wszystkim – bardziej pokojowego. Rozpocznijcie od tego, że będziecie bardziej szczerzy i sprawiedliwi, miłosierni i czyniący pokój, którego od innych można oczekiwać tylko wtedy, gdy samemu nim się żyje.

Idziecie na spotkanie społeczeństwa, które sami musicie współtworzyć. Następne pokolenie zapyta was tak samo, jak wy pytacie dziś starszych: co uczyniliście z waszym życiem i ze światem?

5 Będziecie także, drodzy przyjaciele, tworzyć przyszłą historię Kościoła. Jestem przekonany, że nie chcecie Kościoła, który pomniejsza wymagania Jezusa lub za bezcen wyprzedaje skarby wiary. Pragniecie Kościoła, który mówi jasno i żyje w sposób wiarygodny. Nie ulegając duchowi czasu, winien on współczesnemu człowiekowi przekazywać nadzieję. Kościół czyni to: – kiedy podtrzymuje w ludziach przekonanie, że uzdrowienie struktur zależy od zbawienia serca; – kiedy oczekuje zbawienia nie tylko od naszych własnych wysiłków, ale przede wszystkim jako daru Boga; – kiedy głosi Boga jako nasze ostateczne spełnienie i uwalnia nas od lęku, że rozminiemy się ze szczęściem, o ile go sobie sami pośpiesznie nie zapewnimy; – kiedy żyje w radosnej prostocie, widząc w Bogu swe prawdziwe bogactwo.

Jezus mówi dziś do każdego z was to, co niegdyś powiedział do świętego Franciszka z Asyżu: ty masz odbudować mój dom, Kościół. Wielu marzy o zupełnie innym, zupełnie nowym Kościele. Chrystus jednak wymaga od was, abyście Jemu ofiarowali swoje zaangażowanie się w sprawę współczesnego Kościoła: ten Kościół macie „odbudować”, ten Kościół musi być odnowiony.

Już dzisiaj możecie rozpocząć waszą służbę, waszą pomoc w budowaniu Kościoła jutra: Kościoła, któremu obce są wszelkie podziały, zarówno pomiędzy wyznaniami, jak i pokoleniami Kościoła, który dla wielu jest ojczyzną, a który zarazem ukazuje wyraźnie, że ten świat nie jest naszym ostatecznym mieszkaniem.

W tym Kościele każdy z was ma swoje miejsce, swoje zadanie. Budujecie ten Kościół jako młodzi chrześcijanie, jako przyszłe matki i przyszli ojcowie, jako ludzie wierzący, w różnych zawodach i w różnych dziedzinach życia.

Wśród was z pewnością niemało jest tych, których Chrystus pragnie powołać do swej służby jako kapłanów, zakonnice bądź zakonników. Nie wzbraniajcie się przed Jego wezwaniem. Wsłuchujcie się w Jego cichy głos, ledwo słyszalny pośród głośnych wołań tych, którzy chcą wam powiedzieć coś innego.

6 Młodzi Przyjaciele, spoczywa na was wielkie zadanie! Ale Jezus mówi: „Nie bójcie się”! Nie dajcie się obezwładnić prorokom zła. Nie przyjmujcie za motto waszego życia „wszystko albo nic”, lecz miejcie odwagę i cierpliwość czynienia małych kroków. Myślcie w sposób samodzielny i nie pozwalajcie kierować się cudzym frazesom.

Jezus mówi do was: „czyńcie pokutę i nawróćcie się”. Nie zrzucajcie odpowiedzialności na innych, na społeczeństwo, na państwo, na Kościół. Odwróćcie się od skarg i oskarżeń i powróćcie do osobistej odpowiedzialności. W sakramencie pokuty pojednajcie się z Bogiem i z ludźmi, by stać się ludźmi radosnymi, umiejącymi także innych obdarzać radością.

Również wam Jezus zadaje pytanie, które postawił Piotrowi: „Czy miłujesz mnie?”. Jeżeli go miłujecie, jaka może być zatem cena tej miłości? Jesteście bogaci w zdolności, w idee, w dobrą wolę. Angażujecie się w sprawę pokoju i przeciwko nędzy w krajach Trzeciego Świata. Jesteście młodzi. Także i dziś wspaniałą rzeczą jest być młodym: otwartym na świat i życie. To piękne: dawać i otrzymywać.

Jezus mówi wam: „posyłam was”. Nie rozsiadajcie się wygodnie. Nie pozostawajcie bezczynni wobec waszego zwątpienia i strachu, lecz idźcie. Znacie drogę. Drogą naszą jest Jezus Chrystus. Idźmy tą Drogą razem!