okładka

Zamów kolekcję
cena kolekcji: 3900 2990

Zamów Tom
cena 1 tomu: 200

O TOMIE

Dane techniczne
ISBN: 978-83-7595-099-1
ilość stron: 1184
oprawa: twarda, skóropodobna z ozdobnym grzbietem i złoceniami


Opis

Tom XI DZIEŁ ZEBRANYCH JANA PAWŁA II zawiera wybór homilii i przemówień Papieża z pielgrzymek do 26 krajów europejskich: Albanii, Austrii, Bułgarii, Bośni i Hercegowiny, Chorwacji, Czech, Danii, Esto- nii, Finlandii, Grecji, Irlandii, Islandii, Liechtensteinu, Litwy, Łotwy, Malty, Niemiec, Norwegii, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Szwecji, Szwajcarii, Ukrainy, Wielkiej Brytanii i Węgier. Aż 14 z nich (wliczając w to część Niemiec) znajdowało się w przeszłości za ,,żelazną kurtyną". Jan Paweł II, jak żaden inny papież, doskonale rozumiał ich sytuację.

Jego pielgrzymki były odpowiedzią na pojawiające się problemy, wynikały z troski o pokój i chęci zażegnania lokalnych konfliktów (np. w krajach wchodzących w skład byłej Jugosławii lub w Irlandii). Ojciec Święty w homiliach podejmował temat przebaczenia, umiejętności rozsądnego korzystania z wolności, troski o godność człowieka. W jego wypowiedziach odnajdujemy wątki historyczne i społeczne, charakterystyczne dla danego kraju, ale ich przesłanie jest uniwersalne i ponadczasowe – wzmacnia fundament wiary.

W treść papieskich wypowiedzi wprowadzają Czytelników komentarze autorów, którzy nie tylko dobrze znają sytuację religijną i społeczną Kościołów lokalnych, ale też często są z nimi związani. Część z nich została także przygotowana przed wszystkim na podstawie książki Alceste Santiniego ,,Jan Paweł II na drogach świata – 104 pielgrzymki" (Wydawnictwo M, Kraków 2005), a także refleksji samego Ojca Świętego, wygłaszanych w czasie popiel- grzymkowych audiencji generalnych.

SPIS TREŚCI

Od redakcji 7
Jan Paweł II: Papież-Pielgrzym – Joaquín Navarro-Valls 9
Wstęp do pielgrzymek do Europy – kard. Péter Erdö 13
Wstęp do pielgrzymek do Niemiec – kard. Karl Lehmann 17
REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC
PIERWSZA PIELGRZYMKA
15–19 LISTOPADA 1980 R.
Kolonia, 15 listopada 1980 r. – Przemówienie na lotnisku w Kolonii-Bonn Przybywam w imię Chrystusa jako przyjaciel i 21
Kolonia, 15 listopada 1980 r. – Homilia w czasie mszy św. na stadionie Butzweiler Hof Królestwo Boże i rodzina chrześcijańska 23
Kolonia, 15 listopada 1980 r. – Przemówienie do naukowców i studentów zgromadzonych w katedrze Nauka – teologia – magisterium 28
Bonn, 15 listopada 1980 r. – Przemówienie podczas spotkania z prezydentem republiki i innymi władzami na zamku Bruhl Każdy prawdziwy postęp służy człowiekowi 34
Osnk, 16 listopada 1980 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie Illos Höhe Świadectwo pełniejszej i głębszej wiary w diasporze 38
Moguncja, 16 listopada 1980 r. – Homilia podczas mszy św. dla przedstawicieli świata pracy na lotnisku Moguncja- Finthen Aby dziedzictwo wierzących bojowników sprawy społecznej nie zostało zmarnowane.42
Moguncja, 16 listopada 1980 r. – Przemówienie podczas spotkania z Polonią O trwałe pomosty między narodami 47
Moguncja, 17 listopada 1980 r. – Przemówienie podczas spotkania z radą Kościoła ewangelickiego Wszyscy potrzebujemy nawrócenia 51
Moguncja, 17 listopada 1980 r. – Przemówienie podczas spotkania z robotnikami imigrantami na placu przed katedrą W spotkaniu ludzi w drodze odradza się doświadczenie katolickości 54
Moguncja, 17 listopada 1980 r. – Przemówienie do przedstawicieli gminy żydowskiej Głębia i bogactwo wspólnego dziedzictwa 58
Fulda, 17 listopada 1980 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Niemiec Miejcie odwagę wspólnego świadectwa 61
Altötting, 18 listopada 1980 r. – Homilia podczas mszy św. dla zakonników w sanktuarium maryjnym Umacniać i doskonalić wolność oddania się 68
Altötting, 18 listopada 1980 r. – Przemówienie do teologów w klasztorze ojców kapucynów Bezinteresowna posługa wspólnocie wierzących 73
Monachium, 19 listopada 1980 r. – Homilia w czasie mszy św. dla młodzieży Chrystus towarzyszy człowiekowi w dojrzewaniu w człowieczeństwie 77
Monachium, 19 listopada 1980 r. – Przemówienie do artystów i dziennikarzy Kościół potrzebuje sztuki 82
Monachium, 19 listopada 1980 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Riem Dziękuję Bogu i ludziom za dar tej pielgrzymki 88
REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC
DRUGA PIELGRZYMKA
30 KWIETNIA – 4 MAJA 1987 R.
Kolonia, 30 kwietnia 1987 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Wahn Będziecie moimi świadkami 95
Kolonia, 30 kwietnia 1987 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Niemiec Byśmy jako świadkowie stawali się coraz bardziej wiarygodni 97
Kolonia, 1 maja 1987 r. – Homilia podczas mszy św. beatyfikacyjnej Edyty Stein Świadectwo błogosławionej Edyty Stein, siostry Teresy Benedykty od Krzyża – męczennicy 102
Kolonia, 1 maja 1987 r. – Przemówienie podczas spotkania z radą żydowską Wspólne powołanie zawiera w sobie wspólną odpowiedzialność 107
Münster, 1 maja 1987 r. – Przemówienie podczas spotkania z mieszkańcami miasta Ludzkie życie nadal jest zagrożone: eutanazja, zabijanie nienarodzonych 109
Kevelaer, 2 maja 1987 r. – Homilia wygłoszona podczas jutrzni na stadionie Tutaj istnieje już zjednoczona Europa 113
Bottrop, 2 maja 1987 r. – Przemówienie podczas spotkania ze światem pracy na terenie kopalni Prosper-Haniel Struktury, odpowiedzialność osobista, solidarność 117
Monachium, 3 maja 1987 r. – Homilia podczas mszy św. beatyfikacyjnej o. Ruperta Mayera na Olympiastadion Odważny świadek prawdy i apostoł miłości 122
Augsburg, 3 maja 1987 r. – Homilia podczas mszy św. O nowe spotkanie Ewangelii i kultury 127
Augsburg, 4 maja 1987 r. – Przemówienie podczas otwarcia nowego seminarium Seminarium to „serce diecezji” 132
Augsburg, 4 maja, 1987 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego w bazylice św. Ulryka i św. Afry Jeżeli chcemy być posłuszni poleceniu Pana 136
Spira, 4 maja 1987 r. – Homilia podczas mszy św. Jedyna droga ku zjednoczonej duchowo Europie 139
Spira, 4 maja 1987 r. – Przemówienie pożegnalne Nasza odpowiedzialność za przywrócenie jedności 144
NIEMCY
TRZECIA PIELGRZYMKA
21–23 CZERWCA 1996 R.
Paderborn, 21 czerwca 1996 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Lippstadt Nie pozwólcie zgasnąć Bożemu światłu w swoich sumieniach 149
Paderborn, 22 czerwca 1996 r. – Homilia podczas mszy św. na lotnisku wojskowym Senne Wiara chrześcijańska duszą Europy 151
Paderborn, 22 czerwca 1996 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami Kościołów ewangelickich Musimy usuwać bariery i dążyć do pełniejszej komunii 156
Paderborn, 22 czerwca 1996 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Niemiec Konieczny jest rozwój ducha misjonarskiego 160
Berlin, 23 czerwca 1996 r. – Homilia podczas mszy św. beatyfikacyjnej Bernarda Lichtenberga i Karola Leisnera na stadionie olimpijskim Odnieśli zwycięstwo przez wiarę 168
Berlin, 23 czerwca 1996 r. – Przemówienie podczas spotkania z radą Żydów w Bernard Lichtenberg Haus Żydzi i chrześcijanie musząić godności wszystkich ludzi 173
Berlin, 23 czerwca 1996 r. – Przemówienie pożegnalne przed Bramą Brandenburską Człowiek jest powołany do wolności 176
Wstęp do pielgrzymek do Austrii – kard. Christoph Schönborn 181
AUSTRIA
PIERWSZA PIELGRZYMKA
10–13 WRZEŚNIA 1983 R.
Wiedeń, 10 września 1983 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Schwechat Chodzi o nadzieję 185
Wiedeń, 10 września 1983 r. – Przemówienie podczas „nieszporów europejskich” na Heldenplatz Kulturalna wspólnota kontynentu nie jest zrozumiała bez chrześcijańskiego orędzia 187
Wiedeń, 10 września 1983 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą na stadionie Prater Jezus Chrystus – naszą drogą 192
Wiedeń, 11 września 1983 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego Pewnego dnia jednym językiem sławić będziemy naszego Ojca w Duchu i Prawdzie 196
Wiedeń, 11 września 1983 r. – Homilia na mszy św. zamykającej Katholikentag Perspektywa nadziei łączy się z drogą nawrócenia 199
Wiedeń, 11 września 1983 r. – Przemówienie podczas spotkania z prezydentem republiki Tysiąc lat głębokiej więzi z chrześcijaństwem 204
Wiedeń, 12 września 1983 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami świata nauki i sztuki Spotykamy się ze sobą w pytaniu o człowieka 207
Wiedeń, 12 września 1983 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Epistopatu Austrii Nowy styl posługi biskupiej 211
Wiedeń, 12 września 1983 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami organizacji międzynarodowych Prawdziwe kryteria postępu 215
Wiedeń, 12 września 1983 r. – Przemówienie podczas spotkania z ludźmi pracy Solidarność chrześcijańska. 218
Wiedeń, 13 września 1983 r. – Przemówienie pożegnalne W znaku krzyża rozważaliśmy historię i misję Europy 223
AUSTRIA
DRUGA PIELGRZYMKA
23–27 CZERWCA 1988 R.
Wiedeń, 23 czerwca 1988 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Schwechat „Tak” wobec wiary, „tak” wobec życia 227
Wiedeń, 23 czerwca 1988 r. – Przemówienie podczas spotkania z prezydentem republiki Ku jednej, zjednoczonej Europie 229
Wiedeń, 24 czerwca 1988 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami wspólnoty żydowskiej Ciężar wspomnienia 232
Mauthausen, 24 czerwca 1988 r. – Przemówienie na terenie dawnego obozu koncentracyjnego Czy nie zapomnieliśmy zbyt pochopnie? 235
Salzburg, 24 czerwca 1988 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Austrii Kształt nowej ewangelizacji 238
Enns-Lorch, 25 czerwca 1988 r. – Homilia podczas liturgii słowa Świat pracy i życie chrześcijańskie 244
Salzburg, 26 czerwca 1988 r. – Przemówienie podczas spotkania z chorymi Nie wolno dzielić ludzkiego życia na wartościowe i bez wartości 249
Salzburg, 26 czerwca 1988 r. – Homilia podczas mszy św. Odpowiedź człowiekowi, który się lęka 252
Salzburg, 26 czerwca 1988 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą Postępujcie na swej drodze jako ludzie radośni 257
Salzburg, 26 czerwca 1988 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami świata nauki i sztuki Ażeby ziemia nie zamieniła się w pustynię 261
Salzburg, 26 czerwca 1988 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego Godzina radości i bólu 265
Innk, 27 czerwca 1988 r. – Homilia podczas mszy św. Żywa wiara, ojczyzna godna człowieka, odwaga jutra 269
Innk, 27 czerwca 1988 r. – Przemówienie podczas spotkania z dziećmi Niech życie nasze będzie świętem 274
Innk, 27 czerwca 1988 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Ten kraj potrzebuje waszej wiary 279
AUSTRIA
TRZECIA PIELGRZYMKA
19–21 CZERWCA 1998 R.
Salzburg, 19 czerwca 1998 r. – Homilia podczas mszy św. w katedrze Nowa ewangelizacja szkołą autentycznej wiary 283
Sankt Pölten, 20 czerwca 1998 r. – Homilia podczas mszy św. w parku Landhaus Każdy otrzymuje od Boga powołanie i misję 287
Wiedeń, 21 czerwca 1998 r. – Homilia podczas mszy św. beatyfikacyjnej Wyznawanie wiary w Chrystusa domaga się jego naśladowania 291
Wiedeń, 21 czerwca 1998 r. – Przemówienie podczas spotkania z członkami Konferencji Episkopatu Austrii Dialog w Kościele dialogiem zbawienia 295
Wstęp do pielgrzymek do Szwajcarii – bp Kurt Koch 301
SZWAJCARIA
PIERWSZA PIELGRZYMKA
15 CZERWCA 1982 R.
Genewa, 15 czerwca 1982 r. – Przemówienie na 68. sesji Międzynarodowej Organizacji Pracy Człowiek zawsze w centrum 305
Genewa, 15 czerwca 1982 r. – Przemówienie do Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża W imię człowieczeństwa służyć swym cierpiącymiom i siostrom 315
Genewa, 15 czerwca 1982 r. – Przemówienie w Europejskim Centrum Badań Atomowych W poszukiwaniu odpowiedzi na podstawowe, egzystencjalne pytania bądźmy ludźmi otwartymi na pełnię prawdy. 318
Genewa, 15 czerwca 1982 r. – Homilia podczas mszy św. w Pałacu Wystaw Oby słowa „sprawiedliwość” i „miłosierdzie” nie były rzucane na wiatr 322
Genewa, 15 czerwca 1982 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Cointrin Miejcie zawsze myśli o pokoju, sprawiedliwości ierstwie 326
SZWAJCARIA
DRUGA PIELGRZYMKA
12–17 CZERWCA 1984 R.
Genewa, 12 czerwca 1984 r. – Przemówienie do Światowej Rady Kościołów Na drodze ku jedności 329
Einsiedeln, 15 czerwca 1984 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Szwajcarii Kolegialność i posłannictwo 335
SZWAJCARIA
TRZECIA PIELGRZYMKA
5–6 CZERWCA 2004 R.
Berno, 5 czerwca 2004 r. – Przemówienie powitalne Przybywam głosić Ewangelię 343
Berno, 5 czerwca 2004 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą na krytym lodowisku Wstań, słuchaj, ruszaj w drogę! 344
Berno, 6 czerwca 2004 r. – Homilia podczas mszy św. na błoniach Allmend Bądźcie apostołami prawdy, którą jest Chrystus 347
LIECHTENSTEIN
PIELGRZYMKA
8 WRZEŚNIA 1985 R.
Eschen-Mauren, 8 września 1985 r. – Przemówienie powitalne Życzę wszystkim pokoju Chrystusowego353
Eschen-Mauren, 8 września 1985 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie Tajemnica narodzenia Maryi.355
Vaduz, 8 września 1985 r. – Przemówienie podczas spotkania z księciem oraz członkami rządu i parlamentu Polityka wobec wartości moralnych 360
Vaduz, 8 września 1985 r. – Homilia w czasie liturgii słowa w kościele św. Floriana skierowana do chorych W cierpieniu spotykamy się z tajemnicą śmierci i zmartwychwstania Chrystusa 363
Schaan Dux, 8 września 1985 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą przed kaplicą Maryi Pocieszycielki Odpowiedź Jezusa 367
Liechtenstein, 8 września 1985 r. – Przemówienie pożegnalne na lądowisku przed klasztorem sióstr od Przenajświętszej Krwi Chrystusa Zwróćmy się do Boga, źródła wszelkiego d 371
Wstęp do pielgrzymek włoskich 373
WŁOCHY
Rzym, 18 marca 1979 r. – Homilia w parafii św. Józefa na Forte Boccea Budujemy dom Boży razem z domami dla ludzi 377
Siena, 14 września 1980 r. – Przemówienie do biskupów Toskanii Drogi pojednania świata współczesnego z Bogiem 380
Mediolan, 21 maja 1983 r. – Przemówienie po wysłuchaniu koncertu w La Scali Świat kultury i sztuki jest powołany do budowania człowieka 384
Bari, 26 lutego 1984 r. – Homilia podczas mszy św. Święty Mikołaj, człowiek troski o królestwo Boże 387
Loreto, 11 kwietnia 1985 r. – Przemówienie do zgromadzenia Kościoła włoskiego Pojednanie chrześcijańskie i ludzka wspólnota 390
Wenecja, 16 czerwca 1985 r. – Przemówienie podczas spotkania z duchowieństwem patriarchatu w bazylice św. Marka Baczni na znaki nowych czasów 400
Wenecja, 16 czerwca 1985 r. – Przemówienie podczas spotkania ze światem sztuki i kultury w teatrze La Fenice Niech mowa sztuki będzie echem Boskiego logosu 404
Turyn, 3 września 1988 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą Miejsce młodzieży w Kościele i w świecie 407
Triest, 2 maja 1992 r. – Homilia wygłoszona podczas mszy św. dla wiernych diecezji Sprzeciwiajcie się wszystkiemu, co was rozdziela 413
Syrakuzy, 6 listopada 1994 r. – Przemówienie podczas konsekracji nowego sanktuarium Matki Bożej Płaczącej Łzy Matki 416
Palermo, 23 listopada 1995 r. – Homilia podczas mszy św. z okazji III Kongresu Kościoła w Italii Bóg będzie nas sądził z uczynków miłości 420
Como, 5 maja 1996 r. – Homilia podczas mszy św. dla wiernych regionu Lombardii Nowa ewangelizacja i świadectwo wiary 423
Turyn, 24 maja 1998 r. – Przemówienie podczas liturgii słowa w katedrze przed wystawionym Całunem Całun znakiem męki, która objawia miłość Zbawiciela 427
Pompeje, 7 października 2003 r. – Przemówienie podczas nabożeństwa różańcowego w sanktuarium maryjnym Kontemplować z Maryją oblicze Chrystusa 430
Wstęp do pielgrzymki do Irlandii 433
IRLANDIA
PIELGRZYMKA
29 WRZEŚNIA – 1 PAŹDZIERNIKA 1979 R.
Dublin, 29 września 1979 r. – Przemówienie do wiernych Eucharystia w życiu Irlandii 437
Dublin, 29 września 1979 r. – Homilia podczas mszy św. w Drogheda Pokój i pojednanie 442
Galway, 30 września 1979 r. – Przemówienie do młodzieży Chrystus wzywa do prawdy 448
Knock, 30 września 1979 r. – Przemówienie w sanktuarium maryjnym Z Maryją do Chrystusa 452
Limerick, 1 października 1979 r. – Homilia w czasie mszy św. Zadania świeckich w życiu społecznym 457
Wstęp do pielgrzymki do Wielkiej Brytanii 461
Komentarz do wizyty Jana Pawła II w Szkocji – kard. Keith Patrick O’Brien 463
WIELKA BRYTANIA
PIELGRZYMKA
28 MAJA – 2 CZERWCA 1982 R.
Londyn, 28 maja 1982 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Gatwick Ten moment naszej historii ukazuje naglącą potrzebę pojednania 467
Londyn, 28 maja 1982 r. – Homilia w katedrze westminsterskiej Przybywam w służbie zjednoczenia w miłości 469
Londyn, 28 maja 1982 r. – Przemówienie do chorych w katedrze w Southwark Żadne państwo nie ma prawa sprzeciwiać się wartościom moralnym zakorzenionym w naturze samego człowieka 473
Londyn, 28 maja 1982 r. – Spotkanie z biskupami Wielkiej Brytanii Nie jesteśmy sami 476
Londyn, 29 maja 1982 r. – Homilia w katedrze Canterbury Przyjmijcie obowiązek modlitwy i pracy dla pojednania i jedności Kościoła 479
Londyn, 29 maja 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania z przywódcami Kościołów chrześcijańskich Nasza komunia w Duchu przemienia się w komunię rzeczywistą 482
na stadionie Wembley Istota powołania chrześcijańskiego polega na tym, aby być światłem i solą dla świata 484
Liverpool, 30 maja 1982 r. – Homilia podczas mszy św. w katedrze Grzech podziału między chrześcijanami ciąży mocno na Kościele 487
Manchester, 31 maja 1982 r. – Homilia podczas święceń kapłańskich Jesteście ambasadorami Chrystusa dla ponownego przybliżenia świata do Boga 490
York, 31 maja 1982 r. – Homilia podczas mszy św. dla rodzin Miłość w rodzinie jest gwarancją dla przyszłej ludzkości 493
Murrayfield, 31 maja 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą Pozwólcie Duchowi Pana formować swoje życie 497
Murrayfield, 1 czerwca 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania z przywódcami Kościołów chrześcijańskich Nasza wola jedności stanowi nadzieję dla podzielonego świata 501
Edynburg, 1 czerwca 1982 r. – Przemówienie w szpitalu św. Józefa Upośledzonym ofiarujcie znak komunii.503
Glasgow, 1 czerwca 1982 r. – Homilia podczas mszy św. w Bellahouston Park Bądźcie wierni dziedzictwu wiary przekazanej przez waszych ojców 505
Edynburg, 1 czerwca 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Szkocji Wierność i przyjaźń z Chrystusem są konieczne dla naszego codziennego życia apostolskiego 511
Cardiff, 2 czerwca 1982 r. – Homilia podczas mszy św. pontyfikalnej w Fields Chrystus jest prawdziwym chlebem, który daje życie światu 513
Ninian Park, 2 czerwca 1982 r. – Przemówienie do młodzieży walijskiej w Ninian Park Przybyłem do Wielkiej Brytanii, aby zaprosić was do modlitwy 516
Cardiff, 2 czerwca 1982 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Strzeżcie wielkiego dziedzictwa zrozumienia i wzajemnego szacunku 519
Wstęp do pielgrzymek do krajów skandynawskich – bp Anders Arborelius OCD 521
KRAJE SKANDYNAWSKIE
NORWEGIA
1–10 CZERWCA 1989 R.
Oslo, 1 czerwca 1989 r. – Homilia podczas mszy św. odprawionej przed zamkiem Akershus Chrześcijaństwo oznacza powołanie do jedności 527
Oslo, 1 czerwca 1989 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego w zamku Akershus Dążymy do tej jedności, której pragnął Chrystus 530
Trondheim, 2 czerwca 1989 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego Nadszedł czas otwarcia nowego rozdziału dziejów chrześcijaństwa 533
Trondheim, 2 czerwca 1989 r. – Homilia wygłoszona podczas mszy św. Ziśmy się tutaj, ponieważ Bóg nas kocha 537
Tromsø, 2 czerwca 1989 r. – Medytacja podczas nieszporów Kiedy się modlicie, mówcie: „Ojcze nasz ”540
Tromsø, 3 czerwca 1989 r. – Homilia podczas mszy św. Czym jest człowiek, że o nim pamiętasz 543
KRAJE SKANDYNAWSKIE
ISLANDIA
Reykjavik, 3 czerwca 1989 r. – Przemówienie podczas spotkania z kapłanami, zakonnikami, zakonnicami i laikatem w katedrze Chrystusa Króla Uczyńcie Ewangelię duszą waszego narodu 549
Reykjavik, 3 czerwca 1989 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego w parku Thingvellir Jedność chrześcijan stanie się darem Boga w Jego czasie łaski 553
Reykjavik, 4 czerwca 1989 r. – Homilia podczas mszy św. Eucharystia – dar ofiarowany wszystkim 557
KRAJE SKANDYNAWSKIE
FINLANDIA
Turku, 5 czerwca 1989 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego Punktem odniesienia jest dla nas wszystkich Jezus Chrystus 563
Helsinki, 5 czerwca 1989 r. – Homilia podczas mszy św. Bądźmy di szafarzami otrzymanych darów.566
KRAJE SKANDYNAWSKIE
DANIA
Kopenhaga, 6 czerwca 1989 r. – Homilia podczas mszy św. w opactwie Aasebakken Bóg powołał człowieka do miłości 571
Roskilde, 6 czerwca 1989 r. – Przemówienie podczas spotkania z biskupami Duńskiego Kościoła Luterańskiego Nasza droga ku wspólnej eucharystii 575
Kopenhaga, 6 czerwca 1989 r. – Przemówienie podczas spotkania z Polakami Świadectwo i uczestniczenie.578
Kopenhaga, 7 czerwca 1989 r. – Spotkanie ekumeniczne w pałacu Moltkego Spotkanie przy stole słowa580
Øm, 7 czerwca 1989 r. – Homilia podczas mszy św. Sławimy przyszłość człowieka w Bogu 584
KRAJE SKANDYNAWSKIE
SZWECJA
Sztokholm, 8 czerwca 1989 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie Globo Choćby cały świat zyskał 591
Uppsala, 9 czerwca 1989 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego w katedrze luterańskiej Bez polemik i wzajemnej nieufności 596
Uppsala, 9 czerwca 1989 r. – Przemówienie podczas spotkania ze środowiskiem uniwersyteckim Misja uniwersytetu wobec osoby ludzkiej 600
Uppsala, 9 czerwca 1989 r. – Homilia podczas mszy św. dla rodzin Głoście Ewangelię wszystkiemu stworzeniu 605
Vadstena, 10 czerwca 1989 r. – Homilia podczas mszy św. dla młodzieży krajów skandynawskich Sens życia polega na dawaniu 609
Wstęp do pielgrzymki na Litwę – abp Sigitas Tamkevicˇius 613
KRAJE NADBAŁTYCKIE
LITWA
4–10 WRZEŚNIA 1993 R.
Wilno, 4 września 1993 r. – Przemówienie w czasie spotkania z duchowieństwem w katedrze św. Stanisława Nadeszła godzina odważnego głoszenia Ewangelii 617
Wilno, 4 września 1993 r. – Rozważanie przed modlitwą różańcową w kaplicy Matki Boskiej Ostrskiej Przed obliczem Matki Miłosierdzia 622
Wilno, 5 września 1993 r. – Homilia podczas mszy św. w parku na Zakrecie Bądźcie wierni łasce chrztu św 624
Wilno, 5 września 1993 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami świata kultury i nauki na Uniwersytecie Wileńskim Nowe przymierze między Kościołem a kulturą 627
Wilno, 5 września 1993 r. – Przemówienie podczas spotkania z Polakami w kościele Świętego Ducha Polacy i Litwini są powołani do współpracy 632
Kowno, 6 września 1993 r. – Homilia podczas mszy św. dla wiernych archidiecezji Moc prawdy Chrystusa odnawia oblicze ziemi 636
Kowno, 6 września 1993 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą na stadionie Dariusa i Girenasa Bądźcie Kościołem 639
Szawle, 7 września 1993 r. – Homilia podczas mszy św. w pobliżu Wzgórza Krzyży Tajemnica Krzyża 643
Szydłów, 7 września 1993 r. – Nabożeństwo słowa Bożego w sanktuarium maryjnym Po śladach Maryi aż do stóp Krzyża 646
Wstęp do pielgrzymki na Łotwę 649
KRAJE NADBAŁTYCKIE
ŁOTWA
Ryga, 8 września 1993 r. – Homilia podczas mszy św. w amfiteatrze w parku Meža Umacniajcie wasze męstwo653
Agłona, 9 września 1993 r. – Homilia podczas mszy św. przed sanktuarium maryjnym Pod opieką Matki Kościoła 656
Ryga, 9 września 1993 r. – Przemówienie na spotkaniu z przedstawicielami świata nauki i kultury Człowiek w centrum społecznej nauki Kościoła 661
Wstęp do pielgrzymki do Estonii 667
KRAJE NADBAŁTYCKIE
ESTONIA
Tallin, 10 września 1993 r. – Homilia podczas nabożeństwa ekumenicznego w luterańskim kościele św. Mikołaja Dążenie do jedności służbą współczesnemu światu 671
Tallin, 10 września 1993 r. – Homilia podczas mszy św. na Placu Ratuszowym Miłość na wzór Chrystusa675
Wstęp do pielgrzymek na Węgry 681
KRAJE WSCHODNIOEUROPEJSKIE
WĘGRY
PIERWSZA PIELGRZYMKA
16–20 SIERPNIA 1991 R.
Budapeszt, 16 sierpnia 1991 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Ferihegy Przybyłem, aby was wesprzeć słowem i modlitwą 685
Ostrzyhom, 16 sierpnia 1991 r. – Homilia podczas mszy św. na placu przed katedrą Jedność musi trwać i umacniać się przy współudziale wszystkich 688
Pécs, 17 sierpnia 1991 r. – Homilia podczas mszy św. na lotnisku Wielka Królowa Węgrów 692
Budapeszt, 17 sierpnia 1991 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami świata nauki i kultury Kościół spogląda z wielkim szacunkiem na twórców i krzewicieli kultury 696
Máriapócs, 18 sierpnia 1991 r. – Homilia podczas mszy św. na placu przed sanktuarium Sanktuaria maryjne są zawsze miejscami szczególnego uwielbienia Chrystusa 701
Dzyn, 18 sierpnia 1991 r. – Przemówienie podczas nabożeństwa ekumenicznego Wszyscy jesteśmy odpowiedzialni za rozwój ekumenizmu 706
Budapeszt, 18 sierpnia 1991 r. – Przemówienie podczas spotkania ze wspólnotą żydowską Rasizm we wszelkich postaciach jest grzechem przeciw Bogu i ludzkości 711
Budapeszt, 19 sierpnia 1991 r. – Przemówienie podczas spotkania z Polakami w nuncjaturze „Polak, Węgier, dwaanki” 714
Szombathely, 19 sierpnia 1991 r. – Homilia podczas mszy św. na lotnisku W ubogim rozpoznajemy oblicze Chrystusa 715
Budapeszt, 19 sierpnia 1991 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą Bądźcie chrześcijanami konsekwentnymi i odważnymi 720
Budapeszt, 20 sierpnia 1991 r. – Przemówienie podczas spotkania z chorymi w bazylice św. Stefana Chrystus przyjmuje naszą pomoc w dziele zbawienia 724
Budapeszt, 20 sierpnia 1991 r. – Homilia podczas mszy św. na placu Bohaterów Św. Stefan zbudował dom dla wszystkich pokoleń Węgrów 728
Budapeszt, 20 sierpnia 1991 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Węgier Trwajcie zjednoczeni w modlitwie, wspólnie planujcie i działajcie 733
Budapeszt, 20 sierpnia 1991 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Państwo i Kościół w służbie d wspólnego 740
KRAJE WSCHODNIOEUROPEJSKIE
WĘGRY
DRUGA PIELGRZYMKA
6–7 WRZEŚNIA 1996 R.
Pannonhalma, 6 września 1996 r. – Uroczyste nieszpory z okazji 1000-lecia opactwa Aby Bóg był uwielbiony we wszystkim 745
Györ, 7 września 1996 r. – Homilia podczas mszy św. w parku Ipan Patrzcie z ufnością w przyszłość 749
Györ, 7 września 1996 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Węgier Bądźcie odważnymi głosicielami Bożej Ewangelii 754
Wstęp do pielgrzymek do Czech – kard. Miloslav Vlk 759
KRAJE WSCHODNIOEUROPEJSKIE
CZECHOSŁOWACJA
PIERWSZA PIELGRZYMKA
21–22 KWIETNIA 1990 R.
Praga, 21 kwietnia 1990 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Ruzyneˇ Niemożliwe stało się rzeczywistością. 763
zaangażowanym laikatem w katedrze św. Wita Budujcie teraz mocą dojrzałości zdobytej w okresie prześladowań 766
Praga, 21 kwietnia 1990 r. – Przemówienie w czasie spotkania z Konferencją Episkopatu Czechosłowacji Pan was przygotował i pozwolił wam zrozumieć świat 772
Praga, 21 kwietnia 1990 r. – Homilia podczas mszy św. na wzgórzu Letná Wieczernik dziejów już nie jest zamknięty 776
Praga, 21 kwietnia 1990 r. – Przemówienie na Hradczanach Spotykamy się dziś na ruinach wieży Babel779
Welehrad, 22 kwietnia 1990 r. – Homilia podczas mszy św. Tu znajduje się kamień węgielny europejskiej jedności 785
Bratysława, 22 kwietnia 1990 r. – Homilia podczas mszy św. Duch Boży nigdy nie opuścił ludu, który żyje na Słowacji 788
Bratysława, 22 kwietnia 1990 r. – Przemówienie po mszy św. Przed wami wielkie dzieło katechezy i ewangelizacji 792
Bratysława, 22 kwietnia 1990 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Niech Bóg błogosławi narodom tego kraju 795
KRAJE WSCHODNIOEUROPEJSKIE
CZECHY
DRUGA PIELGRZYMKA
20–21 MAJA 1995 R.
Ołomuniec, 21 maja 1995 r. – Homilia podczas mszy św. i kanonizacji Jana Sarkandra i Zdzisławy z Lemberku Kto miłuje Chrystusa, żyje jego Ewangelią 799
Ołomuniec, 21 maja 1995 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą na Świętej Górce Modlitwa, której nauczył nas Chrystus 803
KRAJE WSCHODNIOEUROPEJSKIE
CZECHY
TRZECIA PIELGRZYMKA
25–27 KWIETNIA 1997 R.
Praga, 25 kwietnia 1997 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Czech Wyzwania i nadzieje Kościoła, który rośnie i działa 809
Hradec Králové, 26 kwietnia 1997 r. – Homilia podczas mszy św. dla młodzieży Potrzebuje was Chrystus i Kościół 814
Praga, 27 kwietnia 1997 r. – Homilia podczas mszy św. na zakończenie obchodów tysiąclecia śmierci św. Wojciecha Przykład i przesłanie św. Wojciecha aktualne w naszych czasach 818
Wstęp do pielgrzymek na Słowację 821
KRAJE WSCHODNIOEUROPEJSKIE
SŁOWACJA
DRUGA PIELGRZYMKA
30 CZERWCA – 3 LIPCA 1995 R.
Šaštín, 1 lipca 1995 r. – Homilia podczas mszy św. w narodowym sanktuarium Słowacji W tym miejscu Maryja modli się z nami 825
Koszyce, 2 lipca 1995 r. – Homilia podczas mszy św. i kanonizacji Marka Kriża, Stefana Pongrácza, Melchiora Grodzieckiego Męczeństwo łączy nas z wszystkimi chrześcijanami 828
Lewocza, 3 lipca 1995 r. – Homilia podczas mszy św. przed sanktuarium maryjnym Ewangelia nawiedzenia. 832
KRAJE WSCHODNIOEUROPEJSKIE
SŁOWACJA
TRZECIA PIELGRZYMKA
11–14 WRZEŚNIA 2003 R.
Bratysława, 11 września 2003 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Trwałe wartości są prawdziwym bogactwem 839
Trnawa, 11 września 2003 r. – Przemówienie w katedrze św. Jana Chrzciciela Żyjcie w obecności Boga 841
Bańska Bystrzyca, 12 września 2003 r. – Homilia podczas mszy św. na placu Słowackiego Powstania Narodowego Potrzeba wychowania do wolności 842
Bańska Bystrzyca, 12 września 2003 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Słowacji Liczcie zawsze na pomoc łaski Pana 844
Rožnˇawa, 13 września 2003 r. – Homilia podczas mszy św. na podmiejskich błoniach Podrakosz Bądźcie d i urodzajną glebą 846
Bratysława, 14 września 2003 r. – Homilia podczas mszy św. oraz beatyfikacji bpa Wasyla Hopki i s. Zdenki Schelingovej Krzyż był dla nich mocą i nadzieją 848
Wstęp do pielgrzymki na Ukrainę – abp Mieczysław Mokrzycki 851
KRAJE WSCHODNIOEUROPEJSKIE
UKRAINA
PIELGRZYMKA
23–27 CZERWCA 2001 R.
Kijów, 23 czerwca 2001 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Jesteśmy powołani, aby świadczyć o Chrystusie razem 855
Kijów, 23 czerwca 2001 r. – Przemówienie podczas spotkania z intelektualistami i przedstawicielami ukraińskich elit Trzeba obalić mury i przezwyciężyć nieufność 858
Kijów, 24 czerwca 2001 r. – Homilia podczas mszy św. na sportowym lotnisku Czajka Na pierwszym miejscu stawiajcie wartości duchowe 861
Kijów, 24 czerwca 2001 r. – Przemówienie podczas spotkania z biskupami katolickimi Ukrainy Budujcie jedność w różnorodności 864
Kijów, 24 czerwca 2001 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami Wszechukraińskiej Rady Kościołów i Organizacji Religijnych Razem dawajcie świadectwo o prymacie Boga 868
Kijów, 25 czerwca 2001 r. – Homilia mszy św. w dku ukraińsko-bizantyńskim na lotnisku Czajka Chrystus pragnie jedności wszystkich chrześcijan 871
Lwów, 26 czerwca 2001 r. – Homilia podczas mszy św. i beatyfikacji abpa Józefa Bilczewskiego i ks. Zygmunta Gorazdowskiego Przyjmijcie duchowe przesłanie waszych błogosławionych 874
Lwów, 26 czerwca 2001 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą przed greckokatolicką świątynią Narodzenia Matki Bożej Wybierajcie wąską drogę Bożych przykazań 879
i hitlerowskiego oraz słu gi Bożej Jozafaty Michaliny Hordaszewskiej Niech świętość będzie celem waszych dążeń 883
Lwów, 27 czerwca 2001 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku W jedności i zgodzie 887
Wstęp do pielgrzymki do Bułgarii 891
KRAJE WSCHODNIOEUROPEJSKIE
BUŁGARIA
PIELGRZYMKA
23–26 MAJA 2002 R.
Sofia, 23 maja 2002 r. – Przemówienie powitalne na placu Aleksandra Newskiego Wasi świadkowie wiary wzywają do pełnej jedności 895
Sofia, 24 maja 2002 r. – Przemówienie podczas spotkania z patriarchą Maksymem Potrzeba wspólnego działania katolików i prawosławnych 898
Sofia, 24 maja 2002 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami świata nauki, kultury i sztuki Europa musi odnaleźć swą głęboką tożsamość 901
Riła, 25 maja 2002 r. – Przemówienie podczas wizyty w prawosławnym monastyrze św. Jana Bezcenne dziedzictwo wiary i kultury 904
Płowdiw, 26 maja 2002 r. – Homilia podczas mszy św. i beatyfikacji trzech męczenników Są wzorem dla współczesnych chrześcijan 907
Płowdiw, 26 maja 2002 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą w katedrze św. Ludwika Zbliżcie się do Jezusa, słuchajcie Jego słowa 910
Płowdiw, 26 maja 2002 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Niech Bóg błogosławi Bułgarię 914
Wstęp do pielgrzymki do Rumunii 917
KRAJE WSCHODNIOEUROPEJSKIE
RUMUNIA
PIELGRZYMKA
7–9 MAJA 1999 R.
Bukareszt, 7 maja 1999 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Pielgrzymka wiary i nadziei 921
Bukareszt, 7 maja 1999 r. – Przemówienie podczas spotkania z wiernymi przed katedrą patriarchalną Chrześcijaństwo w dziejach Rumunii 924
Buk areszt, 7 maja 1999 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Rumunii Otwiera się nowa karta waszych dziejów 925
Bukareszt, 7 maja 1999 r. – Przemówienie podczas spotkania w Pałacu Prezydenckim Budujcie społeczeństwo, które służy wszystkim 930
Bukareszt, 8 maja 1999 r. – Homilia podczas liturgii bizantyńskiej św. Jana Chryzostoma w katedrze katolickiej św. Józefa Wasze kajdany są chwałą i chlubą Kościoła 933
Bukareszt, 8 maja 1999 r. – Przemówienie podczas spotkania z patriarchą Teoktystem i członkami Świętego Synodu Przywróćmy widzialną jedność Kościołowi 936
Bukareszt, 9 maja 1999 r. – Homilia podczas mszy św. w parku Podul Izvor Trzeba iść dalej drogą wierności i miłości 940
Bukareszt, 9 maja 1999 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Baˇneasa Aby wszyscy chrześcijanie stanowili jedno 943
Wstęp do pielgrzymek do Chorwacji 945
KRAJE BAŁKAŃSKIE
CHORWACJA
PIERWSZA PIELGRZYMKA
10–11 WRZEŚNIA 1994 R.
Zagrzeb, 10 września 1994 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Pokój jest zawsze możliwy 949
Zagrzeb, 10 września 1994 r. – Homila podczas mszy św. na hipodromie Przebaczyć i prosić o przebaczenie. 952
Zagrzeb, 11września 1994 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Szukajcie światła i umocnienia w wierze 956
KRAJE BAŁKAŃSKIE
CHORWACJA
DRUGA PIELGRZYMKA
2–4 PAŹDZIERNIKA 1998 R.
Mari ja Bistrica, 3 października 1998 r. – Homilia podczas mszy św. beatyfikacyjnej kard. Alojzego Stepinaca Wolał przyjąć cierpienie niż zdradzić Chrystusa 961
Zagrzeb, 3 października 1998 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami świata kultury i nauki Dialog między kulturą, nauką i wiarą 964
Split, 4 października 1998 r. – Homilia podczas mszy św. na błoniach Znjan Wiara przynagla nas do służby dwspólnemu 967
Split, 4 października 1998 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Chorwacji Głoście Ewangelię we wszystkich środowiskach społecznych 970
KRAJE BAŁKAŃSKIE
CHORWACJA
TRZECIA PIELGRZYMKA
5–9 CZERWCA 2003 R.
Krk, 5 czerwca 2003 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Naród trzeba budować na trwałych wartościach 977
Dnik, 6 czerwca 2003 r. – Homilia podczas mszy św. i beatyfikacji s. Marii od Jezusa Ukrzyżowanego Petković Kobiety, bądźcie wierne swemu powołaniu 979
Osijek, 7 czerwca 2003 r. – Homilia podczas mszy św. na lotnisku Wszyscy są wezwani do apostolstwa982
Rijeka, 8 czerwca 2003 r. – Homilia podczas mszy św. dla rodzin na placu Delty Wielka wartość rodziny dla Kościoła i społeczeństwa 985
Zadar, 9 czerwca 2003 r. – Homilia podczas liturgii godzin na placu Forum Matka Kościoła uczy nas apostolstwa 988
Wstęp do pielgrzymek do Słowenii 991
KRAJE BAŁKAŃSKIE
SŁOWENIA
PIERWSZA PIELGRZYMKA
17–19 MAJA 1996 R.
Lublana, 18 maja 1996 r. – Homilia podczas mszy św. na hipodromie w Stožicach Nie lękajcie się Chrystusa, nie lękajcie się Kościoła 995
Postojna, 18 maja 1996 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą na lotnisku sportowym Trwajcie w wierze, nadziei i miłości 999
Maribor, 19 maja 1996 r. – Homilia podczas mszy św. dla wiernych diecezji Nasza epoka domaga się ludzi świętych 1003
Maribor, 19 maja 1996 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami świata nauki i sztuki Dialog chrześcijaństwa z kulturą 1007
KRAJE BAŁKAŃSKIE
SŁOWENIA
DRUGA PIELGRZYMKA
19 WRZEŚNIA 1999 R.
Maribor, 19 września 1999 r. – Homilia podczas mszy św. i beatyfikacji bpa Antoniego Marcina Slomška Idźcie śladami waszego rodaka, aby szerzyć Ewangelię nadziei i miłości 1013
Maribor, 19 września 1999 r. – Przemówienie podczas spotkania z delegatami krajowego synodu Podejmujcie dzieło nowej ewangelizacji 1016
Wstęp do pielgrzymek do Bośni i Hercegowiny 1019
KRAJE BAŁKAŃSKIE
BOŚNIA I HERCEGOWINA
PIERWSZA PIELGRZYMKA
12–13 KWIETNIA 1997 R.
Sarajewo, 12 kwietnia 1997 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Nigdy więcej wojny! 1023
Sarajewo, 12 kwietnia 1997 r. – Przemówienie podczas nieszporów w katedrze Najświętszego Serca Pana Jezusa Świadkowie Chrystusa i nosiciele nadziei 1025
Sarajewo, 13 kwietnia 1997 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami Serbskiego Kościoła Prawosławnego Chrystus pragnie jedności swoich uczniów 1029
Saraje wo, 13 kwietnia 1997 r. – Przemówienie podczas spotkania z członkami kolegialnego prezydium Bośni i Hercegowiny Budowanie prawdziwego pokoju zadaniem wszystkich 1031
Sa rajewo, 13 kwietnia 1997 r. – Homilia podczas mszy św. na stadionie Kosevo Chrystus rzecznikiem naszego pojednania 1033
Sarajewo, 13 kwietnia 1997 r. – Przemówienie podczas spotkania z biskupami Bośni i Hercegowiny Trzeba odbudować zranione i rozbite społeczeństwo 1037
Sarajewo, 13 kwietnia 1997 r. – Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami wspólnoty muzułmańskiej Nadszedł czas, aby podjąć na nowoerski dialog 1040
Sarajewo, 13 kwietnia 1997 r. – Przemówienie podczas spotkania ze wspólnotą żydowską Módlmy się o dar pokoju 1042
Sarajewo, 13 kwietnia 1997 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Jesteśmy z wami 1043
KRAJE BAŁKAŃSKIE
BOŚNIA I HERCEGOWINA
DRUGA PIELGRZYMKA
22 CZERWCA 2003 R.
Banja Luka, 22 czerwca 2003 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Nie poddawajcie się zniechęceniu 1047
Banja Luka, 22 czerwca 2003 r. – Homilia podczas mszy św. i beatyfikacji Iwana Merza Ku pojednaniu,erstwu i solidarności 1049
Wstęp do pielgrzymki do Albanii 1053
KRAJE BAŁKAŃSKIE
ALBANIA
PIELGRZYMKA
25 KWIETNIA 1993 R.
Szkodra, 25 kwietnia 1993 r. – Homilia podczas mszy św. i konsekracji czterech nowych biskupów Po latach cierpienia radość zmartwychwstania 1057
Tirana, 25 kwietnia 1993 r. – Przemówienie do narodu albańskiego Wolność darem i zadaniem dla wszystkich 1061
Wstęp do pielgrzymki do Grecji 1065
GRECJA
PIELGRZYMKA
4–9 MAJA 2001 R.
Ateny, 4 maja 2001 r. – Przemówienie podczas spotkania z prezydentem Grecji Europo, poznaj samą siebie!1069
Ateny, 4 maja 2001 r. – Przemówienie podczas spotkania z arcybiskupem Aten i całej Grecji Christodoulosem Gorliwiej szukajmy jedności, której pragnie Chrystus 1072
Ateny, 4 maja 2001 r. – Przemówienie podczas spotkania z biskupami katolickimi Grecji Działajcie zawsze razem 1075
Ateny, 4 maja 2001 r. – Przemówienie podczas wizyty w katedrze katolickiej św. Dionizego Bądźcie świadkami Chrystusa 1078
Ateny, 5 maja 2001 r. – Homilia podczas mszy św. w Pałacu Sportu Wezwani do głoszenia Ewangelii aż po krańce ziemi 1079
Wstęp do pielgrzymek na Maltę – abp Paul Cremona OP 1083
MALTA
PIERWSZA PIELGRZYMKA
25–27 MAJA 1990 R.
Cottonera, 26 maja 1990 r. – Przemówienie podczas spotkania z ludźmi pracy Chrystus zna rzeczywistość pracy 1087
Sliema, 27 maja 1990 r. – Przemówienie podczas spotkania ze światem kultury w kościele św. Juliana Co stanie się z człowiekiem? 1091
MALTA
DRUGA PIELGRZYMKA
8–9 MAJA 2001 R.
Gudja, 8 maja 2001 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Bądźcie wierni wspaniałemu dziedzictwu 1097
Valletta, 9 maja 2001 r. – Homilia podczas mszy św. beatyfikacyjnej na placu Spichlerzy Idźcie za Chrystusem z niepodzielonym sercem 1099
Gudja, 9 maja 2001 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Trwajcie w jedności z Piotrem i Kościołem powszechnym 1102
CHRONOLOGICZNY WYKAZ DOKUMENTÓW 1105
WYKAZ SKRÓTÓW 1111
INDEKS OSÓB, NAZW I POJĘĆ 1117
INDEKS BIBLIJNY 1149
INDEKS AUTORÓW I DZIEŁ CYTOWANYCH 1163

FRAGMENTY

WSTĘP DO PIELGRZYMEK DO AUSTRII Ojciec Święty Jan Paweł II trzykrotnie pielgrzymował do Austrii. Do pierwszej wizyty doszło w roku 1983 (10–13 IX). Papież uczestniczył wówczas w Katholikentagu oraz w obchodach 300. rocznicy odsieczy wiedeńskiej. Hasłem jego pielgrzymki były słowa: „Żyć nadzieją – dawać nadzieję”. W maryjnym sanktuarium w Mariazell Jan Paweł II zawierzył naszą Ojczyznę opiece Matki Bożej. W Austrii Papież mocno podkreślał głęboką więź naszego narodu z chrześcijaństwem. W swoim nauczaniu ukazywał nam ścisły związek wolności z odpowiedzialnością, z prawym sumieniem i miłością bliźniego. Ważnym momentem podróży były tzw. nieszpory europejskie, w czasie których Ojciec Święty powiedział, że jedynie w krzyżu jest „nadzieja na chrześcijańską odnowę Europy”.

Mottem kolejnej wizyty (23–27 VI 1988) były słowa: ,,Tak wobec wiary – tak wobec życia”. Jan Paweł II wskazywał wówczas, że nasze chrześcijańskie powołanie jest powołaniem do życia, które odnosi zwycięstwo nad „kulturą śmierci”, i apelował o solidarność z potrzebującymi. Podczas tej podróży Ojciec Święty odwiedził między innymi były obóz koncentracyjny w Mauthausen.

Trzecia pielgrzymka do Austrii (19–21 VI 1998) odbyła się pod hasłem: „Przyjdź, Duchu Stworzycielu”. Jednym głównych tematów papieskiego nauczania był „dialog zbawienia” jako właściwa forma dialogu Kościoła ze światem oraz wewnątrz samego Kościoła. Jan Paweł II po raz kolejny zwrócił uwagę na ważną rolę naszego narodu w zjednoczonej Europie, która potrzebuje „oblicza duchowego”. W czasie pielgrzymki Ojciec Święty beatyfikował s. Marię Restitutę Kafkę, męczennicę II wojny światowej, oraz dwóch zakonników: młodziutkiego ks. Jakoba Kerna i ks. Antona Marię Schwartza, duszpasterza robotników.

Wszystkie trzy papieskie wizyty w Austrii uświadomiły nam, z jak wielkim zainteresowaniem Ojciec Święty uczestniczył w losie naszej Ojczyzny i jej mieszkańców, jak dobrze nas znał. Oprócz więzi historycznych i osobistych łączyła nas przede wszystkim wspólnota wiary. Jan Paweł II bardzo poważnie traktował wezwanie Jezusa skierowane do Piotra: „Utwierdzaj twoich braci” (Łk 22,32). Było ono hasłem przewodnim i inspiracją wszystkich jego podróży, które niestrudzenie podejmował pomimo cielesnej słabości. kard. Christoph Schönborn
(tłum. Monika Zielińska)


AUSTRIA PIERWSZA PIELGRZYMKA
10–13 WRZEŚNIA 1983 R.

Wiedeń, 10 września 1983 r.

PRZEMÓWIENIE POWITALNE NA LOTNISKU SCHWECHAT CHODZI O NADZIEJĘ

1 Z radością i ze wzruszeniem staję dziś na ziemi austriackiej. Serdecznie pozdrawiam wszystkie dostojne osobistości i wszystkich gości, którzy zaszczycili mnie swoją tutaj obecnością. Równocześnie pozdrawiam wszystkich obywateli tego pięknego kraju, od dawna dobrze mi znanego i bliskiego.

Szczerze dziękuję Panu, Panie prezydencie, za serdeczne słowa powitania, które uprzejmie zechciał Pan do mnie skierować. Równocześnie dziękuję Panu oraz Konferencji Episkopatu Austrii za zaszczytne zaproszenie do złożenia tej wizyty. Ma ona służyć wszystkim ludziom, wszystkim diecezjom i wszystkim parafiom Austrii, chociaż program mojej podróży ogranicza się do Wiednia i Mariazell. Mój udział w austriackim Katholikentagu, w którym dzięki Bożej Opatrzności mogę uczestniczyć wspólnie z wieloma braćmi i siostrami w wierze ze wszystkich części kraju, nadaje tej wizycie charakter szczególny.

2 Moja wizyta pasterska z okazji Katholikentagu winna szczególnie wyraźnie ukazać, jak bardzo jestem zjednoczony z ludźmi wiary i modlitwy, którzy we współczesnym, przytłoczonym problemami świecie pragną żyć nadzieją i obdarzać nadzieją. Chodzi tu o tę samą centralną sprawę, wokół której skupiają się uroczyste obchody Jubileuszowego Roku Odkupienia. Chodzi o nadzieję chrześcijańską, która przezwycięża każdą ludzką rezygnację i każdą sytuację bez wyjścia; o nadzieję, która rodzi się w zbawionym sercu człowieka i w krzyżu Chrystusa i posiada swoją niezachwianą postawę i niewyczerpane źródło.

Austria, której naród w przeważającej większości wyznaje wiarę chrześcijańską i która jako państwo zobowiązała się do aktywnej neutralności, jest nie tylko nosicielką wielkiej historycznej tradycji, ale może także dziś i w przyszłości dużo zaofiarować Europie i światu. „ Jesteś pośrodku tej części ziemi, niczym serce mocne” – mówią trafnie słowa waszego hymnu narodowego. Wspólnie z obywatelami Austrii żywię nadzieję i modlę się o to, by serce to mogło bić zawsze, zdrowe i pełne nadziei. Jest moim gorącym życzeniem, aby intensywne przygotowania i uroczyste obchody Katholikentagu stały się trwałym impulsem dla nowej chrześcijańskiej świadomości zarówno w Kościele, jak i w społeczeństwie, przyczyniając się skutecznie do powszechnego dobra.

3 Szczęśliwą okolicznością mojej wizyty wydaje się być fakt, że rozpoczyna się ona „Nieszporami Europejskimi”, które odbywają się pod znakiem krzyża i Magnificat, a także to, że zakończenie wizyty nastąpi w sanktuarium Magna Mater Austriae. Najbliższe dni moich spotkań z narodem i Kościołem Austrii polecam Chrystusowi ukrzyżowanemu, w którym jest jedyna nadzieja zbawienia, a także Jego Matce, która jest Matką nas wszystkich; polecam Im również naszą pamięć o owym historycznym zwycięstwie z roku 1683, pamięć, która nie może pozostać jedynie wspomnieniem i zarazem winna być daleka od tryumfalizmu. Niech będzie to dla nas raczej zadanie i zobowiązanie do wyprowadzenia z historii wniosków i przekształcenia jej w duchu naszej wiary w pełną radości i nadziei wspólną przyszłość ludzkości. Moja wdzięczność wobec Pana, Panie prezydencie, i względem Ciebie, drogi Księże kardynale, łączy się z radością z tego, że jestem w waszym kraju, z radością na myśl o nadchodzących dniach naszej wspólnoty w wierze, nadziei i miłości. Wszystkim ludziom tego kraju mówię z całego serca: niech Bóg błogosławi i strzeże waszą umiłowaną Austrię!
Wiedeń, 10 września 1983 r.

PRZEMÓWIENIE PODCZAS„NIESZPORÓW EUROPEJSKICH” NA HELDENPLATZ KULTURALNA WSPÓLNOTA KONTYNENTU NIE JEST ZROZUMIAŁA BEZ CHRZEŚCIJAŃSKIEGO ORĘDZIA

1 Pokój wam! Pokój temu miastu! Pokój Austrii! I wszystkim jej sąsiadom – z północy, wschodu, południa i zachodu! Szczególne pozdrowienie i życzenie pokoju kieruję do was, katolicy Austrii, którzy przybyliście tu ze wszystkich diecezji, parafii, z dużych i małych wspólnot, ażeby wziąć udział w Katholikentagu. Pokój wszystkim, którzy przybyli tu z innych krajów, bądź uczestniczą w tych uroczystych Nieszporach za pośrednictwem radia i telewizji. Pokój wszystkim chrześcijanom, wszystkim Kościołom chrześcijańskim! Pokój też wszystkim ludziom, którzy czczą jednego Boga i pokornie zawierzają Mu swój los.

Przekazuję wam wszystkim to pozdrowienie w Imię Jezusa Chrystusa, pod którego krzyżem zgromadziliśmy się tu dzisiaj. Prawdziwy pokój wypływa z otwartego boku Tego, który – wywyższony na krzyżu – wszystkich pociąga do siebie. Od dziś Jego znak wznosić się będzie nad tym rozległym wiedeńskim placem o bogatej przeszłości: jako przestroga i nadzieja chrześcijan, jako pamiątka Roku Zbawienia 1983, Jubileuszowego Roku Odkupienia; pamiątka Katholikentagu, który ma być w historii tego kraju dniem chrześcijańskiej nadziei. Pod tym krzyżem stawiamy Austrię; pod tym krzyżem stawiamy Europę. Albowiem tylko w krzyżu jest nadzieja. Na nim życie zwyciężyło śmierć; jest obietnicą braterstwa wszystkich ludzi i narodów; Bożym źródłem mocy rozpoczynającej się odnowy całego stworzenia.

2 Dzisiejsze uroczyste święto Europy z okazji austriackiego Katholikentagu kieruje nasz wzrok, ponad wszystkimi naturalnymi, narodowymi czy sztucznie utworzonymi granicami, ku całej Europie. Ku wszystkim ludom tego kontynentu i ich wspólnej przeszłości, od Atlantyku aż po Ural, od Morza Północnego po Morze Śródziemne. Austria – leżąca w sercu Europy – w szczególny sposób uczestniczyła w tej historii i ją współtworzyła. Ukazuje ona, że wiele grup narodowościowych może ze sobą współżyć na ograniczonej przestrzeni, pomimo wielu problemów, twórczo, w wielości odnajdując jedność: na terytorium dzisiejszej małej Austrii ludność nosi w sobie głęboko wyryte i żywe cechy charakterystyczne Celtów i Rzymian, Germanów i Słowian. Pod tym względem Austria jest zwierciadłem i modelem Europy.

Tym, co doprowadziło kontynent europejski do jedności w wielości, było rozprzestrzenienie się jednej wiary chrześcijańskiej. Drogi misjonarzy i pielgrzymów chrześcijańskich związały ze sobą wzajemnie w sposób pokojowy kraje i narody Europy; również i tu Austria jest ważnym przykładem. Do ewangelizacji waszego kraju przyczynił się święty Seweryn Rzymianin (którego rocznicę niedawno obchodziliście) wraz z misjonarzami pochodzącymi z innych krajów Europy. Kraj wasz nie tylko otrzymywał pomoc misjonarzy, lecz także wielokrotnie niósł ją innym ludom. Jako jeden pośród wielu przykładów niech ze względu na aktualną okazję posłuży założycielka Urszulanek Szarych, siostra Maria Julia Ledóchowska. Urodzona w Loosdorf koło Melk, pracą swą w Polsce uczyniła tyle dobrego, że w czerwcu tego roku, podczas mojej podróży do Ojczyzny, mogła zostać ogłoszona błogosławioną.

Do jednoczących dróg głosicieli wiary dołączają się drogi pielgrzymów. Pielgrzymki do Rzymu do grobu św. Piotra, śladami św. Jakuba do Santiago de Compostela, do miejsc związanych z życiem i wiecznym spoczynkiem innych świętych, do wielkich sanktuariów maryjnych, nie tylko przyczyniały się do wzrostu kultu Matki Bożej, Apostołów i świętych, ale także sprzyjały wzajemnemu zrozumieniu tak bardzo różnych ludów i narodów. Przez to dopomagały Europie w wykształceniu jej własnej tożsamości. Również do znajdującego się w waszym kraju Mariazell od stuleci pielgrzymowali chrześcijanie z całej Europy, a wśród nich – wielu chrześcijan z krajów słowiańskich. Ja sam – Polak i rzymianin – cieszę się, że mogłem w tych dniach przybyć do Mariazell jako pielgrzym.

Kulturalna wspólnota kontynentu europejskiego – trwająca nadal, mimo wszelkich kryzysów i podziałów – nie jest zrozumiała bez treści chrześcijańskiego orędzia. Ono, wspaniale połączone z duchem starożytnym, tworzy wspólne dziedzictwo, któremu Europa zawdzięcza swoje bogactwo i swoją siłę, kwitnący rozwój sztuki, wiedzy, oświaty i badań naukowych, filozofii i kultury ducha. W kręgu dziedzictwa wiary chrześcijańskiej kulturę europejską szczególnie ukierunkował chrześcijański obraz człowieka. Przekonanie o podobieństwie człowieka do Boga i jego odkupieniu przez Jezusa Chrystusa, Syna Człowieczego, stworzyło historyczno-zbawczy fundament dla uznania wartości i godności osoby oraz poszanowania potrzeby jej wolnego rozwoju w klimacie ludzkiej solidarności. W ten sposób logiczną konsekwencją była inicjatywa sformułowania i ogłoszenia powszechnych praw człowieka, która zrodziła się na Zachodzie.

Tę Europę, zjednoczoną i ukształtowaną przez wiarę chrześcijańską, ponownie stawiamy pod krzyżem; bowiem „w krzyżu jest nadzieja”.

3 Nikt nie może zamykać oczu na fakt – i czyż jest ktoś, kogo by to boleśnie nie dotknęło – że we wspólnej historii Europy są nie tylko chwile jasne, ale również – okresy ciemne, straszne; okresy niedające się pogodzić z Dobrą Nowiną Jezusa Chrystusa. Zbyt często państwa i stronnictwa z nienawiścią prowadziły z sobą wojny. Zbyt często ludzie byli pozbawiani swojej ojczyzny, byli wypędzani lub zmuszani do ucieczki przez nędzę, dyskryminację i prześladowania. Miliony ludzi mordowano z powodu ich rasy, narodowości, przekonań lub po prostu dlatego, że byli dla innych niewygodni. Przygnębiające jest, że wśród tych, którzy uciskali i prześladowali swoich bliźnich byli, także wierzący chrześcijanie. Jeżeli z jednej strony możemy szczycić się Panem naszym, Jezusem Chrystusem i Jego orędziem, to z drugiej my, chrześcijanie, musimy wyznać ciążące na nas liczne winy i prosić o przebaczenie tego wszystkiego, czym zawiniliśmy w myślach, słowach i uczynkach oraz poprzez bezczynną obojętność wobec niesprawiedliwości.

Jednakże w historii Europy nie tylko sfera życia państwowego i politycznego naznaczona jest niezgodą. Także w Kościele Jezusa Chrystusa podziały religijne tworzyły granice i wykopały przepaści. W związku z interesami politycznymi i problemami społecznymi dochodziło do zaciętych walk, ucisku i wysiedlania tych, którzy inaczej wierzyli, i do gwałcenia sumień. Odziedziczoną po naszych ojcach, obciążoną grzechami Europę prowadzimy pod krzyż.

Albowiem w nim jest nadzieja.

4 Dzisiejsza Austria – niestety, nie cała Europa! – jest wolna od obcego panowania i od przemocy wojennej; wolna od bezpośredniego zagrożenia, nieobciążona poważnymi konfliktami wewnętrznymi. Jak ważna to i radosna różnica w stosunku do niektórych minionych epok, zwłaszcza do roku 1683. Rok ten jest wielką datą nie tylko w historii Austrii, lecz także w historii Europy; jest datą zasługującą na naszą refleksję i wdzięczną pamięć.

Wszyscy wiemy, że przed 300 laty, podobnie jak w 1529 roku, oddziały imperium osmańskiego, dysponując przeważającymi siłami, podeszły pod miasto i obległy je. Przejście tych wojsk znaczyły pożary, rzezie i deportacje; zapanowała straszliwa nędza, rozpacz i cierpienie; odwaga obrońców Wiednia godna była podziwu. Czerpali oni siłę z wiary, z modlitwy, z przekonania, że walczą nie tylko w obronie własnego kraju, ale i w obronie Europy i chrześcijaństwa. Papież ma obowiązek przypomnieć, że ówczesny jego poprzednik, błogosławiony Innocenty XI, wspierał skutecznie Austrię oraz jej sojuszników, udzielając im pomocy finansowej i dyplomatycznej, a także nawołując cały chrześcijański świat do modlitwy. Niech również będzie wolno papieżowi z Polski ze szczególnym wzruszeniem powiedzieć, że właśnie polski król, Jan Sobieski, był tym, pod którego naczelnym dowództwem sprzymierzone siły przybyłe z odsieczą oswobodziły Wiedeń w momencie, gdy już resztkami sił bohaterscy obrońcy miasta odpierali natarcia.

Słusznie wspominamy z podziwem obrońców i wyzwolicieli Wiednia, którzy dzięki przykładnemu współdziałaniu odparli atak. Dotarły do nas przekazy nawoływań świątobliwych kaznodziejów, którzy nie tylko usiłowali zapalić współczesnych ludzi do odwagi, ale przede wszystkim – wzywali ich do chrześcijańskiego nawrócenia. Historia każe nam rozumieć ówczesne wydarzenia w duchu ówczesnych czasów, nie zaś mierzyć je miarami naszej epoki. Każe nam wystrzegać się jednostronnego potępiania czy uwielbienia. Wiemy, że wołające o pomstę do nieba okrucieństwa popełniane były nie tylko przez hordy tureckie, ale także przez armię cesarską i jej sprzymierzeńców. Jeżeli możemy cieszyć się zwycięską obroną chrześcijańskiego Zachodu, to jednocześnie musimy ze wstydem uznać, że ówczesna solidarność chrześcijańska ani nie była zjawiskiem spontanicznym, ani nie ogarnęła całej Europy.

Nade wszystko jesteśmy świadomi, że mowa oręża nie jest mową Jezusa Chrystusa ani też mową jego Matki, którą wówczas, podobnie jak i dziś, wzywano jako „Wspomożenie wiernych”. Są sytuacje, w których walka zbrojna jest złem nieuniknionym, od którego, w tragicznych okolicznościach, nie mogą uchylić się także i chrześcijanie. Lecz nawet i w takich sytuacjach obowiązuje chrześcijański nakaz miłości wroga, miłosierdzia: Ten, który umarł na krzyżu za swoich oprawców, przemienia każdego wroga w brata, który ma prawo do mojej miłości także wtedy, gdy bronię się przed jego atakiem.

Niech więc ten jubileusz nie będzie obchodem wojennego zwycięstwa, lecz świętem darowanego nam dziś pokoju, w przeciwieństwie – co stwierdzam z uczuciem wdzięczności – do zdarzenia, z którym łączyło się tak wielkie cierpienie. Pragniemy okazać się godni wolności, której wówczas broniono z tak wielkim zaangażowaniem.

5 Austria podejmuje wysiłki, aby dziś, tak jak i w przeszłości, sprostać szczególnej odpowiedzialności i zadaniom, jakie ma wypełniać w sercu Europy. Wasz kraj angażuje się skutecznie na rzecz pokoju, porozumienia między narodami, sprawiedliwości społecznej i poszanowania praw człowieka w skali narodowej i międzynarodowej. Przyjęliście tysiące uchodźców i ludzi wydalonych z ich krajów, poszukujących pomocy; wasz kraj odwiedzają goście ze wszystkich krajów, znajdując u was życzliwe przyjęcie i wypoczynek. Nie tylko będąc w potrzebie, przyjmowaliście wielkoduszną pomoc od sojuszników, lecz również sami gorliwie usiłowaliście zaradzić potrzebom innych krajów, a wśród nich – także mojej ojczyzny, Polski. Poczucie solidarności europejskiej nie pozwala wam także nie dostrzegać nędzy i zapotrzebowania na pomoc na obszarach pozaeuropejskich. Z wdzięcznością myślę tu o waszym wkładzie na rzecz rozwoju, o osobistym wkładzie tak wielu waszych misjonarzy, sióstr i osób pracujących dla rozwoju innych krajów. Kraj wasz dzięki szczególnemu położeniu i historycznemu dziedzictwu spełnia ważną rolę przede wszystkim w budowaniu bardziej ustabilizowanej i bardziej ludzkiej Europy oraz przyczynia się do zmniejszania międzynarodowych napięć. Wysiłki te godne są uznania i poparcia. Równocześnie jednak, ze względu na istniejące wciąż poważne trudności w łonie wspólnoty narodów, stale potrzeba większego zaangażowania. Kościół katolicki jest w tej dziedzinie, w zakresie swojej misji, partnerem skorym do niesienia pomocy i solidarnym.

Specyficzny testament owego rozstrzygającego wydarzenia z 1683 roku, pozostawiony Kościołom chrześcijańskim, obejmuje przede wszystkim sprawę pokoju religijnego; pokoju pomiędzy spadkobiercami Abrahama i jedności pomiędzy braćmi Jezusa Chrystusa. Uczniowie Mahometa, którzy stali obozem u wrót waszej stolicy jako wrogowie, dziś żyją wśród was i pełna wiary cześć oddawana przez nich Bogu Jedynemu często może być dla nas wzorem. Wspólnota żydowska, która niegdyś tak owocnie współistniała z ludami Europy, dziś zaś tragicznie zdziesiątkowana – przez sam ten fakt przestrzega nas, byśmy wykorzystali każdą szansę wzajemnego ludzkiego i duchowego zbliżenia i wspólnie stanęli przed Bogiem – a potem, wychodząc od Boga, służyli ludziom. Rozdarcia pośród chrześcijan, które również w sferze polityki okazały się tak bardzo zgubne – dziś są okazją i wezwaniem do świadomej wspólnoty w spotkaniu, modlitwie i diakonii.

6 Drodzy Bracia i Siostry! Jak podkreśliłem w orędziu telewizyjnym skierowanym do was w czerwcu ubiegłego roku, uwieńczone sukcesem wystąpienie chrześcijaństwa w obronie Zachodu w roku 1683, a także dzisiejsza uroczystość, odbywająca się w czasie austriackiego Katholikentagu, a poświęcona pamięci tamtego wydarzenia, mają przede wszystkim „przypomnieć dzisiejszym chrześcijanom o ich wspólnej odpowiedzialności za Europę i natchnąć ich odwagą oraz gotowością do ofiarnego zaangażowania się na rzecz pokoju i sprawiedliwości, praw człowieka i chrześcijańskiej solidarności pomiędzy narodami”. Przy tej samej okazji dałem wyraz mojej nadziei, że wasz Katholikentag „da początek nowej refleksji chrześcijańskiej nad wspólnymi korzeniami duchowymi waszej ojczyzny i całej Europy”. Każdy z was jest wezwany do tego, aby tam, gdzie jest i na miarę swoich możliwości, wnosił swój osobisty wkład. My, chrześcijanie, mamy wynikający z głębi naszej wiary i solidarnego zaangażowania w dobro człowieka i społeczeństwa obowiązek skutecznego świadczenia, że tylko w krzyżu jest prawdziwa nadzieja: nadzieja każdego człowieka i nadzieja całej ludzkości.

Chrześcijanie Austrii i wszystkich krajów kontynentu! Dawajcie świadectwo o głębokim zakorzenieniu w chrześcijaństwo ludzkich i kulturalnych wartości, które są święte dla was i dla całej Europy; wartości, które wycisnęły istotne piętno na jej przeszłości, a także – są gwarancją jej przyszłości. Okażcie się godnymi tych braci w wierze, którzy także i dziś są prześladowani za swe przekonania religijne i za chrześcijański sposób życia i którzy muszą ponosić ogromne ofiary. Miejcie odwagę i siłę, które płyną z naszej chrześcijańskiej odpowiedzialności, by angażować się w politykę i życie publiczne dla dobra człowieka i społeczeństwa we własnym kraju i poza jego granicami.

W krzyżu jest nadzieja na chrześcijańską odnowę Europy, ale tylko wtedy, gdy my, chrześcijanie, sami na serio podejmiemy orędzie krzyża.

Krzyż – to znaczy: oddać swe życie za brata, aby wraz z jego życiem ocalić własne.

Krzyż – znaczy: miłość silniejsza jest od nienawiści i od zemsty – lepiej jest dawać aniżeli brać – angażowanie się skuteczniejsze jest od czczego stawiania żądań.

Krzyż – znaczy: nie ma rozbicia się bez nadziei – ciemności bez gwiazdy – burzy bez bezpiecznej przystani.

Krzyż – znaczy: miłość nie zna granic; rozpocznij od tych, którzy są najbliżej ciebie i nie zapominaj o tych, którzy są najdalej.

Krzyż – znaczy: Bóg jest większy od nas, ludzi; większy niż nasza zawodność, jest ratunkiem nawet w największej klęsce – życie jest silniejsze niż śmierć.

Drodzy Bracia i Siostry, jako uczniowie Chrystusa jesteście wezwani do tego, ażeby – czerpiąc siłę z Jego krzyża – przez słowo niosące nadzieję i przez przykład własnego życia dać ludziom w dzisiejszym świecie pełnym zagrożeń i zamętu wyzwalającą odpowiedź i nadzieję.

A nade wszystko pielęgnujcie modlitwę! Módlcie się, jak to czynili chrześcijanie w ucisku roku 1683. Módlcie się, jak to właśnie od szeregu dziesięcioleci w sposób będący przykładem dla innych dzieje się w waszym kraju w Rosenkranz – Sühnenkreuzzug um den Frieden der Welt (Różańcowa i Pokutna Krucjata o Pokój w świecie). Pozwólcie mi, bym zgromadził was w tej chwili pod znakiem krzyża, który wznieśliśmy dziś na tym placu; bym zgromadził was na prawdziwą krucjatę chrześcijańskiego czynu i modlitwy. Jak kiedyś błogosławiony papież Innocenty XI nawoływał zagrożone ludy do świętego Przymierza, tak dziś jego następca na Stolicy Piotrowej woła do waszych sumień: duchowa walka o przeżycie w spokoju i wolności wymaga tego samego zaangażowania i heroizmu, tej samej gotowości do ofiary i tej samej siły oporu jak te, dzięki którym nasi ojcowie ocalili Europę. Podejmijmy tę decyzję i nasze postanowienie złóżmy pod krzyżem Chrystusa, Pana dziejów. Bo w Jego krzyżu rzeczywiście jest nadzieja i zbawienie.

„Kłaniamy się Tobie, Panie Jezu Chryste, i błogosławimy Tobie, żeś przez krzyż swój święty świat odkupić raczył”.

Wiedeń, 10 września 1983 r.

PRZEMÓWIENIE PODCZAS SPOTKANIA Z MŁODZIEŻĄ NA STADIONIE PRATER JEZUS CHRYSTUS NASZĄ DROGĄ
Drodzy młodzi Przyjaciele! Bracia i Siostry!

1 Podczas dzisiejszego wieczoru należę do was! Przybyliście tu z całej Austrii, przyprowadzając ze sobą również przyjaciół z krajów sąsiednich. Wielu spośród was pracuje już zawodowo. Inni chodzą do szkół, również do szkół wyższych. Łączy was ten piękny kraj w sercu Europy. Łączy was również wiara w Jezusa Chrystusa, a przynajmniej poszukiwanie Go. Dlatego właśnie to dzisiejsze wieczorne spotkanie odbywa się pod hasłem „ Jezus Chrystus – naszą drogą”.

Kiedy spoglądam na was lub na młodych ludzi innych krajów, przeżywam uczucie głębokiej sympatii i wielkiej nadziei. W waszych rękach spoczywa w znacznej mierze los waszego kraju w przyszłym tysiącleciu. Od was również będzie zależał w jakimś stopniu los wiary w Austrii i w krajach z nią sąsiadujących. W waszych pytaniach oraz inicjatywach, poprzez które często wyrażacie krytykę poczynań ludzi zajmujących odpowiedzialne stanowiska w państwie i w Kościele, rozpoznaję gotowość do podjęcia zadań, jakie nakłada współczesność. Są to zadania niezwykle poważne, które wymagają waszego pełnego zaangażowania.

Sami wyraziliście to przed chwilą bardzo sugestywnie i z powagą: świat i czasy, w których dzisiaj żyjemy, są dla was wielkim wyzwaniem. Uderza was nędza i głód panujące na wielkich obszarach świata, a także ogrom niesprawiedliwości.

Ostrzegacie przed śmiertelnym niebezpieczeństwem ze strony gigantycznego arsenału broni i groźbą wojny atomowej. Niepokojem przejmuje was los środowiska naturalnego, świadomi jesteście tego, że wielu ludziom, przede wszystkim młodym, zagraża bezrobocie, że wielu już teraz pozbawionych jest pracy. Liczni ludzie w innych krajach cierpią z powodu zniewolenia umysłu i nie mogą swobodnie wyznawać swej wiary. Wszystko to wywołuje niekiedy uczucie, że życie nie ma już przyszłości i sensu.

W tej sytuacji niektórzy uciekają od odpowiedzialności: w ulotne przyjemności, w złudny świat alkoholu i narkotyków, w życie seksualne bez angażującej więzi, w obojętność, cynizm czy nawet w przemoc. Niektórzy zaś zdają się widzieć jedyne rozwiązanie w ucieczce w śmierć.

2 Jednakże – jak to ktoś powiedział – północ jest już początkiem dnia. Trudności naszych czasów także rozbudzają w wielu ludziach, zwłaszcza młodych, najśmielsze marzenia, najlepsze siły ducha, serca i rąk. Budzi się gotowość do dzielenia się i do bezinteresownego angażowania własnego życia.

Na całym świecie ludzie zaczęli stawiać sobie i innym pytania: co mogę uczynić? Co możemy uczynić? Dokąd prowadzi nasza droga? Pytania te stawiają przede wszystkim ludzie młodzi. Pragną oni przyczynić się do uzdrowienia społeczeństwa, w znacznym stopniu zmęczonego i chorego. W ten sposób nadają własnemu życiu i życiu swoich przyjaciół nowy sens. Dla wielu z nich sens ten posiada już własne imię: imię „ Jezus Chrystus”. Znaleźli Jezusa. On stał się ich nową nadzieją. Inni natomiast młodzi ludzie szukają Jezusa. Ukażcie im drogę prowadzącą do Niego! Wszyscy przybyliście na ten stadion pieszo, idąc różnymi drogami. Te rozmaite drogi, po których przyszliście, spotkały się przy krzyżu, który niektórzy z was w imieniu pozostałych ułożyli, wypisali na ziemi pośrodku stadionu. Jest to krzyż z kwiatów, kwitnący krzyż. Jest to znak zwycięstwa Jezusa ukrzyżowanego i równocześnie – zmartwychwstałego. Znak paschalnej wiary, skierowanej przeciwko temu wszystkiemu, co mogłoby was obezwładnić.

Wasze drogi i ten krzyż, wokół którego jesteśmy zgromadzeni, wskazują nam Jezusa Chrystusa, który powiedział o sobie: „ Ja jestem drogą” (J 14,6). Prawie dwa tysiące lat temu wezwał On ku sobie ludzi młodych jak wy. Zostawili oni łodzie oraz sieci i stali się Jego uczniami. Z rybaków i celników – Apostołami. Jezus wzywa także i dziś. Was wzywa! I ukazuje wam drogę poprzez Ewangelie, które mówią o Jego stosunkach z ludźmi.

3 Uderza nas natychmiast wielka łagodność i dobroć, znamionujące Jego spotkania z ludźmi: kiedy błogosławi dzieci i zasiada z grzesznikami do wspólnego posiłku; kiedy troszczy się o swoich uczniów i stopniowo wprowadza ich w swój plan życiowy; kiedy uczestniczy w bólu wdowy z Nain, wysłuchuje ślepego żebraka, który woła przy drodze; kiedy rozmawia z kobietą przy studni. Każda z kart Ewangelii mówi nam o subtelnej dobroci Tego, który „szedł wszędzie, dobrze czyniąc...”.

Oprócz związków z człowiekiem Jezus czuje się głęboko związany z całym stworzeniem: obserwuje, jak na polu wschodzi zasiew i jak drzewo figowe wydaje owoce. Uważnie obserwuje wiatr i chmury. Ziarno gorczycy i krzew winny, lilie i wróble stają się przenośnią głoszonego przezeń królestwa Bożego.

Rzeczywiście, nie może dziwić fakt, że młodzi ludzie zwracają się dziś ponownie ku Jezusowi: was przecież w sposób szczególny przejmuje troska o to, by człowieka i naturę traktowano poważnie, zgodnie z ich prawdziwą godnością i prawdziwą wartością.

Oczywiście, Jezus uosabia znacznie więcej niż tylko pewne ideały współczesnego człowieka. Ukazuje On głęboki sens natury i człowieka: świat jest Bożym stworzeniem; działa w nim nieustannie Bóg, odwieczny Ojciec. Tak więc poprzez stworzenie można dotrzeć do samego Boga – zarówno poprzez wielkie wydarzenia, jak też poprzez te, pozornie bez znaczenia, którym często nie poświęca się większej uwagi.

Ewangelie zatem świadczą o tym, że moc, która określa całe życie Jezusa, jest więzią miłości z Bogiem Ojcem.

To orędzie Jezusa o nieustannej obecności Boga w całym stworzeniu winno stać się dla nas źródłem ufności: Bóg nas zna. Zna nas lepiej, niż my znamy samych siebie. Kocha nas, nawet jeśli często miłość ta zdaje się być zakryta. On jest Bogiem, który zapewnia nam przyszłość. Nie jest On Bogiem umarłych, ale Bogiem żywych i dającym życie. Możemy w Nim złożyć naszą ufność i z Nim się związać. Gdy upadamy, upadamy w ręce Boga. Wszystko to ukazał nam Jezus swoim życiem w ciągu 33 lat pielgrzymowania wśród ludzi. To miał na myśli, kiedy powiedział: „ Ja jestem drogą”.

Orędzie Jezusa jest jednak równocześnie żądaniem. Miłość i zaufanie doń winny pociągać za sobą naśladowanie. Same uczucia nie wystarczają: musimy być gotowi, musimy zorientować na Niego całą wolę i całe postępowanie. Co do tego, Pan nie pozostawia żadnych wątpliwości: „Kto ma przykazania moje i zachowuje je, ten Mnie miłuje” (J 14,21).

Być może zapytacie teraz: czego żąda Jezus? Jak mamy wypełniać Jego wolę? „Znasz przykazania!” – odpowiada On sam w Ewangelii młodemu człowiekowi, który zwrócił się doń z tym pytaniem. „Znacie przykazania”! Podejmijcie je na serio! One wskażą wam drogę.

4 Drodzy młodzi przyjaciele! Na tę drogę wezwał was Chrystus. I podobnie jak szedł z uczniami z Emaus, także z wami idzie waszymi drogami wiodącymi do ludzi, do zawodu i do społeczeństwa.

Idziecie na spotkanie ludzi. Wielu z nich jeszcze nie znacie. Ktoś z tych ludzi stanie się może waszym towarzyszem życia, tak ważnym zarówno dla was, jak i dla dzieci, których będziecie rodzicami. W jaki sposób znajdziecie drogę ku sobie? Jak nauczycie się takiej miłości, która umie przetrwać także rozczarowania? Jak nauczycie się prawdziwie urzeczywistniać siebie samych, tak byście umieli mówić nie tylko „ja”, ale także „ty” i „my”? Jezus powiedział: „Przyjdźcie i uczcie się ode Mnie”.

Idziecie także na spotkanie swojego zawodu; mam szczerą nadzieję, że każdy z was będzie mógł znaleźć pracę. Dla wielu nie będzie to tym, o czym marzy, ale – całkiem zwyczajnie – zatrudnieniem, gdzie jednak także konieczne jest całkowite zaangażowanie. Wykonujcie tę pracę tak, by można było całkowicie na was polegać, bądźcie dobrymi kolegami. A kiedy trzeba, bądźcie gotowi do podjęcia szczególnej odpowiedzialności. Nie bójcie się występować w swoim środowisku jako chrześcijanie. Jestem przekonany, że to przyniesie wam głęboką radość, także jeśli niekiedy nie będziecie w pełni rozumiani czy nawet jeśli was wyśmieją.

Wreszcie, idziecie także na spotkanie przyszłego społeczeństwa. Pragniecie, aby było ono lepsze od społeczeństwa dzisiejszego. Wasze pragnienie jest uzasadnione. Byłoby jednak niesprawiedliwością nie dziękować tym, którzy – będąc przed wami – wiele dla was uczynili. Byłoby niesprawiedliwością, patrząc wstecz i umiejąc czynić lepiej – pogardzać tym, co należy do przeszłości. Jako chrześcijanie wierzymy również w możliwość dalszego rozwoju w kierunku tego, co lepsze. Często jednak wymaga to głębokiej, wnikliwej refleksji i nawrócenia.

Chcecie takiego społeczeństwa, w którym byłoby więcej szczerości, sprawiedliwości i miłosierdzia. Chcecie społeczeństwa, które by posiadało większe poczucie odpowiedzialności wobec człowieka i środowiska naturalnego, społeczeństwa bardziej tolerancyjnego, a przede wszystkim – bardziej pokojowego. Rozpocznijcie od tego, że będziecie bardziej szczerzy i sprawiedliwi, miłosierni i czyniący pokój, którego od innych można oczekiwać tylko wtedy, gdy samemu nim się żyje.

Idziecie na spotkanie społeczeństwa, które sami musicie współtworzyć. Następne pokolenie zapyta was tak samo, jak wy pytacie dziś starszych: co uczyniliście z waszym życiem i ze światem?

5 Będziecie także, drodzy przyjaciele, tworzyć przyszłą historię Kościoła. Jestem przekonany, że nie chcecie Kościoła, który pomniejsza wymagania Jezusa lub za bezcen wyprzedaje skarby wiary. Pragniecie Kościoła, który mówi jasno i żyje w sposób wiarygodny. Nie ulegając duchowi czasu, winien on współczesnemu człowiekowi przekazywać nadzieję. Kościół czyni to: – kiedy podtrzymuje w ludziach przekonanie, że uzdrowienie struktur zależy od zbawienia serca; – kiedy oczekuje zbawienia nie tylko od naszych własnych wysiłków, ale przede wszystkim jako daru Boga; – kiedy głosi Boga jako nasze ostateczne spełnienie i uwalnia nas od lęku, że rozminiemy się ze szczęściem, o ile go sobie sami pośpiesznie nie zapewnimy; – kiedy żyje w radosnej prostocie, widząc w Bogu swe prawdziwe bogactwo.

Jezus mówi dziś do każdego z was to, co niegdyś powiedział do świętego Franciszka z Asyżu: ty masz odbudować mój dom, Kościół. Wielu marzy o zupełnie innym, zupełnie nowym Kościele. Chrystus jednak wymaga od was, abyście Jemu ofiarowali swoje zaangażowanie się w sprawę współczesnego Kościoła: ten Kościół macie „odbudować”, ten Kościół musi być odnowiony.

Już dzisiaj możecie rozpocząć waszą służbę, waszą pomoc w budowaniu Kościoła jutra: Kościoła, któremu obce są wszelkie podziały, zarówno pomiędzy wyznaniami, jak i pokoleniami Kościoła, który dla wielu jest ojczyzną, a który zarazem ukazuje wyraźnie, że ten świat nie jest naszym ostatecznym mieszkaniem.

W tym Kościele każdy z was ma swoje miejsce, swoje zadanie. Budujecie ten Kościół jako młodzi chrześcijanie, jako przyszłe matki i przyszli ojcowie, jako ludzie wierzący, w różnych zawodach i w różnych dziedzinach życia.

Wśród was z pewnością niemało jest tych, których Chrystus pragnie powołać do swej służby jako kapłanów, zakonnice bądź zakonników. Nie wzbraniajcie się przed Jego wezwaniem. Wsłuchujcie się w Jego cichy głos, ledwo słyszalny pośród głośnych wołań tych, którzy chcą wam powiedzieć coś innego.

6 Młodzi Przyjaciele, spoczywa na was wielkie zadanie! Ale Jezus mówi: „Nie bójcie się”! Nie dajcie się obezwładnić prorokom zła. Nie przyjmujcie za motto waszego życia „wszystko albo nic”, lecz miejcie odwagę i cierpliwość czynienia małych kroków. Myślcie w sposób samodzielny i nie pozwalajcie kierować się cudzym frazesom.

Jezus mówi do was: „czyńcie pokutę i nawróćcie się”. Nie zrzucajcie odpowiedzialności na innych, na społeczeństwo, na państwo, na Kościół. Odwróćcie się od skarg i oskarżeń i powróćcie do osobistej odpowiedzialności. W sakramencie pokuty pojednajcie się z Bogiem i z ludźmi, by stać się ludźmi radosnymi, umiejącymi także innych obdarzać radością.

Również wam Jezus zadaje pytanie, które postawił Piotrowi: „Czy miłujesz mnie?”. Jeżeli go miłujecie, jaka może być zatem cena tej miłości? Jesteście bogaci w zdolności, w idee, w dobrą wolę. Angażujecie się w sprawę pokoju i przeciwko nędzy w krajach Trzeciego Świata. Jesteście młodzi. Także i dziś wspaniałą rzeczą jest być młodym: otwartym na świat i życie. To piękne: dawać i otrzymywać.

Jezus mówi wam: „posyłam was”. Nie rozsiadajcie się wygodnie. Nie pozostawajcie bezczynni wobec waszego zwątpienia i strachu, lecz idźcie. Znacie drogę. Drogą naszą jest Jezus Chrystus. Idźmy tą Drogą razem!


Wydawnictwo M, ul. Kanonicza 11, 31-002 Kraków, t: 12 431 25 50, email: zamowienia@dzielazebrane.pl
Prześlij znajomemu Administracja