okładka

Zamów kolekcję
cena kolekcji: 3900 2990

Zamów Tom
cena 1 tomu: 200

O TOMIE

Dane techniczne
ISBN: 978-83-7595-098-4
ilość stron: 988
oprawa: twarda, skóropodobna z ozdobnym grzbietem i złoceniami


Opis

Tom X DZIEŁ ZEBRANYCH JANA PAWŁA II zawiera obszerny wybór homilii i przemówień Papieża z pielgrzymek do Francji, Hiszpanii, Portugalii oraz krajów Beneluksu (Belgii, Holandii i Luksemburga). Zapisy z pozostałych pielgrzymek „europejskich” znalazły się w tomie XI. Podczas pontyfikatu Jana Pawła II na kontynencie europejskim dokonały się głębokie historyczne zmiany, które spowodowały nowe problemy kulturowe. Papież w swoich wystąpieniach odpowiadał na te znaki czasu i niczym prorok ukazywał zagrożenia i nadzieje współczesnej Europy.

W jego wypowiedziach odnajdujemy wątki historyczne i społeczne, charakterystyczne i ważne dla danego kraju. Świadczą one o niezwykłej wrażliwości Ojca Świętego na sprawy Kościołów partykularnych w Europie, które nie tylko odnowił organizacyjnie, ale także ożywił swoim świadectwem wiary i modlitwy.

SPIS TREŚCI

Od redakcji 7
JAN PAWEŁ II: PAPIEŻ-PIELGRZYM – Joaquín Navarro-Valls 9
WSTĘP DO PIELGRZYMEK DO EUROPY – kard. Péter Erdö 13
Wstęp do pielgrzymek do Francji – kard. André Armand Vingt-Trois 17
FRANCJA
Paryż, 30 maja 1980 r. – Przemówienie wygłoszone na Polach Elizejskich Katolicy francuscy, bądźcie dumni ze swej wiary 23
Paryż, 30 maja 1980 r. – Przemówienie do mera Paryża wygłoszone na placu przed siedzibą rady miejskiej Paryża 26
Paryż, 30 maja 1980 r. – Homilia wygłoszona w katedrze Notre-Dame Czy mnie miłujesz? 27
Paryż, 30 maja 1980 r. – Przemówienie radiowe do wszystkich Francuzów wygłoszone z katedry Notre-Dame. 30
Paryż, 30 maja 1980 r. – Przemówienie do księży Paryża zgromadzonych w katedrze Notre-Dame Bądźcie szczęśliwi i dumni, że jesteście kapłanami 31
Paryż, 31 maja 1980 r. – Homilia wygłoszona do robotników w bazylice Saint-Denis Głód sprawiedliwości nie może być źródłem nienawiści 36
szarytek przy ulicy Du Bac Czystość, ubóstwo i posłuszeństwo – podporami w naśladowaniu Chrystusa 42
Paryż, 31 maja 1980 r. – Przemówienie do wspólnoty polskiej w Paryżu 45
Paryż, 31 maja 1980 r. – Przemówienie wygłoszone w kaplicy Cudownego Medalika Naszą odnowę ducha powierzamy miłości Matki 48
Paryż, 31 maja 1980 r. – Przemówienie do przedstawicieli wspólnoty muzułmańskiej we Francji Szczery wysiłek dla wzajemnego zrozumienia wraz z pragnieniem pojednania 50
Paryż, 31 maja 1980 r. – Przemówienie do przedstawicieli wspólnoty żydowskiej we Francji W dążeniu do społeczeństwa wolnego od dyskryminacji i uprzedzeń 51
Paryż, 31 maja 1980 r. – Przemówienie do odpowiedzialnych za ruch apostolstwa świeckich Odpowiedź na potrzeby ewangelizacji społeczeństwa 52
Paryż, 31 maja 1980 r. – Przemówienie wygłoszone do przedstawicieli wyznań chrześcijańskich Pierwszą posługą, która się należy człowiekowi, jest świadczenie całej prawdy 56
Paryż, 1 czerwca 1980 r. – Homilia w czasie Mszy św. na lotnisku Le Bourget Historia zbawienia rozpoczyna się od każdego człowieka 58
Paryż, 1 czerwca 1980 r. – Przemówienie do biskupów francuskich Rozeznawanie zadań pasterzy w świetle soboru 63
Paryż, 1 czerwca 1980 r. – Przemówienie do seminarzystów w Issy-les-Moulineaux Niech wasz dar będzie całkowity 68
Paryż, 1 czerwca 1980 r. – Przemówienie do francuskiej młodzieży wygłoszone w Parc-des-Princes Podnieście oczy ku Jezusowi Chrystusowi 71
Paryż, 1 czerwca 1980 r. – Przemówienie wygłoszone w kościele Sacre-Coeur Montmartre Oto serce, które tak bardzo ukochało ludzi 77
Paryż, 1 czerwca 1980 r. – Przemówienie w Instytucie Katolickim Dlaczego w Paryżu obok innych uczelni musi istnieć instytut katolicki? 79
Paryż, 1 czerwca 1980 r. – Przemówienie wygłoszone podczas czuwania z młodzieżą w Parc-des-Princes Cała Ewangelia jest dialogiem z człowiekiem 83
Paryż, 2 czerwca 1980 r. – Przemówienie wygłoszone do dziennikarzy i pracowników środków masowego przekazu Zaczyna się teraz czas refleksji nad bogatym doświadczeniem 89
Lisieux, 2 czerwca 1980 r. – Homilia wygłoszona podczas Mszy św. Piękno na to jest, by zachwycało do pracy91
Lisieux, 2 czerwca 1980 r. – Przemówienie wygłoszone do rady prezydencjalnej wyższych przełożonych zakonów żeńskich i męskich Życie zakonne epifanią Chrystusa 95
Lisieux, 2 czerwca 1980 r. – Przemówienie do sióstr zakonnych Głupota w oczach świata jest mądrością w Duchu Świętym 96
Paryż, 2 czerwca 1980 r. – Przemówienie w siedzibie UNESCO W imię przyszłości kultury 99
Paryż, 2 czerwca 1980 r. – Przemówienie do przedstawicieli międzynarodowych organizacji katolickich W służbie międzynarodowej 109
Paryż, 2 czerwca 1980 r. – Przemówienie pożegnalne Drogi ludu francuski, do zobaczenia 111
FRANCJA
Lourdes, 14 sierpnia 1983 r. – Przemówienie na lotnisku Tarbes-Ossun Proszę Boga, ażeby błogosławił Francji 115
Lourdes, 14 sierpnia 1983 r. – Przemówienie do mera i rady miejskiej Bóg dał temu miastu szlachetne powołanie 117
Lourdes, 14 sierpnia 1983 r. – Przemówienie wygłoszone w grocie Massabielle 118
Lourdes, 14 sierpnia 1983 r. – Akt oddania się Matce Bożej wygłoszony po modlitwie różańcowej 121
Lourdes, 14 sierpnia 1983 r. – Przemówienie wygłoszone po procesji światła Dziś modlimy się za wszystkich, którzy gdziekolwiek i w jakikolwiek sposób są prześladowani za wiarę 122
Lourdes, 15 sierpnia 1983 r. – Przemówienie wygłoszone do kapłanów zych w bazylice Różańcowej Zostaliśmy wezwani i konsekrowani dla sakramentu pojednania 126
Lourdes, 15 sierpnia 1983 r. – Przemówienie wygłoszone podczas spotkania z zakonnicami w bazylice Różańcowej Jesteście świadkami bezinteresownej miłości 129
Lourdes, 15 sierpnia 1983 r. – Przemówienie wygłoszone podczas spotkania z młodzieżą w bazylice św. Piusa X W Lourdes uczymy się, na czym polega miłość życia 131
Lourdes, 15 sierpnia 1983 r. – Przemówienie do chorych Cierpienie świadome, przyjęte z wiarą i ofiarowane czyni nas współpracownikami Chrystusa 135
Lourdes, 15 sierpnia 1983 r. – Przemówienie do katolików francuskich Musimy przygotować dla jutra świat na miarę wielkości człowieka 138
Lourdes, 15 sierpnia 1983 r. – Przemówienie pożegnalne wygłoszone na lotnisku Tarbes-Ossun Przyniosłem tu podziękowania i intencje całego Kościoła 141
FRANCJA
Lyon, 4 października 1986 r. – Przemówienie powitalne wygłoszone na lotnisku Satolas Francja – wielka tradycja kulturalna i duchowa 145
Lyon, 4 października 1986 r. – Przemówienie wygłoszone podczas nabożeństwa ekumenicznego Co się stało z dziedzictwem waszych męczenników? 147
Lyon, 4 października 1986 r. – Apel o zaprzestanie działań wojennych w dniu 21 października wygłoszony na zakończenie nabożeństwa ekumenicznego 150
Lyon, 4 października 1986 r. – Przemówienie wygłoszone podczas spotkania z władzami miasta w Amfiteatrze Trzech Galii Lyon – miasto uprzywilejowane 151
Lyon, 4 października 1986 r. – Homilia wygłoszona podczas Mszy św. beatyfikacyjnej bł. o. Antoniego Chevrier Kapłan w duchu Ewangelii 153
Taizé, 5 października 1986 r. – Przemówienie wygłoszone w kościele pojednania Do Taizé przychodzi się jak do źródła 160
Taizé, 5 października 1986 r. – Przemówienie skierowane doi Pragnę, by Pan zachował was jak budzącą się wiosnę 162
Paray-le-Monial, 5 października 1986 r. – Homilia wygłoszona podczas Mszy św. celanej w bazylice Dam wam serce nowe i ducha 163
Lyon, 5 października 1986 r. – Przemówienie radiowe do więźniów 168
przy grobie św. Małgorzaty Marii Alacoque Składam dzięki za orędzie, które otrzymała tu św. Małgorzata Maria 169
Lyon, 5 października 1986 r. – Przemówienie do młodzieży zgromadzonej na stadionie Gerland Odpowiedzi na pytania dotyczące wiary, Kościoła, świata 171
Lyon, 5 października 1986 r. – Przemówienie podczas spotkania z zakonnikami i zakonnicami w bazylice Matki Boskiej Fourvière Aby życie zakonne odpowiadało swojej racji bytu 183
Lyon, 5 października 1986 r. – Przemówienie przed udzieleniem błogosławieństwa miastu Idźcie z zapaloną lampą nadziei 186
Ars, 6 października 1986 r. – Przemówienie do wiernych zgromadzonych przed bazyliką Posłannictwo waszego proboszcza trwa 187
Ars, 6 października 1986 r. – Przemówienie do kapłanów, diakonów, seminarzystów i ich rodzin Tożsamość i misja 189
Ars, 6 października 1986 r. – Homilia podczas Mszy św. w bazylice Chrystus zatrzymał się w Ars 201
Lyon, 6 października 1986 r. – Przemówienie podczas spotkania z radą duszpasterską i radą kapłańską Chrześcijańskie zaangażowanie świeckich, zakonników, kapłanów, biskupów 206
Lyon, 6 października 1986 r. – Przemówienie podczas spotkania z Episkopatem Francji Święty biskup Franciszek Salezy 212
Annecy, 7 października 1986 r. – Przemówienie podczas spotkania z zakonnikami i zakonnicami w bazylice Nawiedzenia Bądźcie apostołami i świadkami 216
Annecy, 7 października 1986 r. – Homilia wygłoszona podczas Mszy św. na Polu Marsowym Chrześcijanin jest człowiekiem Zwiastowania 218
Lyon, 7 października 1986 r. – Przemówienie wygłoszone na Uniwersytecie Katolickim Rozmyślanie nad dziełem św. Ireneusza 223
Lyon, 7 października 1986 r. – Przemówienie podczas spotkania ze wspólnotą żydowską Szacunek, dialog, współpraca 230
Lyon, 7 października 1986 r. – Przemówienie do członków Instytutu Prado Ubodzy, idźcie do ubogich, aby Chrystus został poznany i przyjęty 231
Lyon, 7 października 1986 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku w Satolas Odnalazłem najgłębszą duszę Francji 234
FRANCJA
Strasburg, 8 października 1988 r. – Przemówienie do zgromadzenia parlamentarnego Rady Europy Jeżeli Europa chce pozostać sobie wierna 239
Strasburg, 8 października 1988 r. – Przemówienie do Komisji i Trybunału Praw Człowieka Wartości wcześniejsze aniżeli prawo pozytywne 245
Strasburg, 8 października 1988 r. – Homilia podczas Mszy św. w katedrze Bądźcie mężnymi świadkami obecności Zbawiciela 248
Strasburg, 9 października 1988 r. – Homilia podczas Mszy św. na stadionie Meinau Człowiek tego kontynentu podobny jest do bogatego młodzieńca z Ewangelii 252
Metz, 10 października 1988 r. – Homilia podczas Mszy św. w katedrze Czy naprawdę mnie miłujesz? 257
Miluza, 11 października 1988 r. – Homilia podczas Mszy św. na miejskim stadionie Orędzie błogosławieństw dotyczy również pracy człowieka 262
Strasburg, 11 października 1988 r. – Przemówienie w Parlamencie Europejskim U progu nowego etapu266
FRANCJA
Tours, 19 września 1996 r. – Przemówienie do władz państwowych w budynku prefektury Wartości, które Kościół głosi, są fundamentem społeczeństwa 273
Saint-Laurent-sur-Sèvre, 19 września 1996 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą i mieszkańcami miasta Pozostańcie wierni Chrystusowi 276
Saint-Laurent-sur-Sèvre, 19 września 1996 r. – Przemówienie podczas nieszporów w bazylice św. Ludwika Marii Grignion de Montfort Życie konsekrowane darem dla Kościoła 278
Sainte-Anne d’Aurey, 20 września 1996 r. – Homilia podczas Mszy św. na placu przed sanktuarium św. Anny Bądźcie budowniczymi Kościoła wśród nowych pokoleń 281
Sainte-Anne d’Auray, 20 września 1996 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodymi rodzinami w parku Pamięci Życie małżeńskie i rodzinne dzisiaj 284
Tours, 21 września 1996 r. – Homilia podczas Mszy św. w 1600. rocznicę śmierci św. Marcina z Tours Służba bliźnim drogą do Boga 289
Tours, 21 września 1996 r. – Przemówienie podczas spotkania z ludźmi zranionymi przez życie, bazylika św. Marcina Ubodzy i cierpiący wizerunkiem Chrystusa 292
Reims, 22 września 1996 r. – Homilia podczas Mszy św. z okazji 1500. rocznicy chrztu króla Chlodwiga Przypatrzcie się powołaniu waszemu 295
Reims, 22 września 1996 r. – Przemówienie podczas spotkania z Konferencją Episkopatu Francji Jubileusz roku 2000 naglącym wezwaniem do ewangelizacji 298
Reims, 22 września 1996 r. – Przemówienie podczas spotkania z osobami pracującymi w duszpasterstwie Ku pogłębieniu i wzbogaceniu wiary 302
Reims, 22 września 1996 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Champagne Umacniajcie ideały wolności, równości ierstwa 305
FRANCJA
21–24 sierpnia 1997 r. Paryż, 21 sierpnia 1997 r. – Przemówienie powitalne w Pałacu Elizejskim Dar spotkania 309
Paryż, 21 sierpnia 1997 r. – Przemówienie powitalne do uczestników XII Światowego Dnia Młodzieży Wyznajcie wspólnie wiarę w Chrystusa 311
Paryż, 21 sierpnia 1997 r. – Przemówienie do młodzieży zgromadzonej na Polach Marsowych Miłość i służba nadają sens waszemu życiu 313
Paryż, 22 sierpnia 1997 r. – Homilia podczas Mszy św. beatyfikacyjnej bł. Fryderyka Ozanama w katedrze Notre- -Dame W człowieku ubogim widział Boga 316
Paryż, 23 sierpnia 1997 r. – Homilia podczas Mszy św. odprawianej dla uczestników VI Międzynarodowego Forum Młodzieży Jesteście „listem Chrystusa” 319
Paryż, 23 sierpnia 1997 r. – Przemówienie podczas spotkania modlitewnego młodzieży na hipodromie w Longchamp Wiara musi kształtować wasze postępowanie 322
Paryż, 24 sierpnia 1997 r. – Homilia podczas Mszy św. na zakończenie XII Światowego Dnia Młodzieży Idziecie budować cywilizację miłości 326
FRANCJA
Lourdes, 14 sierpnia 2004 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku w Tarbes W hołdzie wielkiemu dziedzictwu kultury i wiary 333
Lourdes, 14 sierpnia 2004 r. – Przemówienie podczas spotkania z chorymi przed grotą massabielską Jestem z wami 334
Lourdes, 14 sierpnia 2004 r. – Przemówienie po procesji różańcowej Szkoła modlitwy 335
Lourdes, 14 sierpnia 2004 r. – Przemówienie po procesji ze świecami Błagajmy o dar pokoju dla ludzkości. 337
Lourdes, 15 sierpnia 2004 r. – Homilia podczas Mszy św. w uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Znak niezachwianej nadziei i pociechy 338
Wstęp do pielgrzymek do Hiszpanii – abp Jaume Pujol Balcells 341
HISZPANIA
Madryt, 31 października 1982 r. – Przemówienie na lotnisku Barajas Przybywam, aby utwierdzić wiarę w Chrystusa, pokrzepić nadzieję, wzmocnić dzieła 347
Madryt, 31 października 1982 r. – Przemówienie do Konferencji Episkopatu Hiszpanii O posłannictwie biskupa w Kościele i w świecie 350
Madryt, 31 października 1982 r. – Przemówienie do współpracowników Konferencji Episkopatu Hiszpanii Postawa zawodowa i chrześcijańska – świadectwem wierności Kościołowi 356
Madryt, 31 października 1982 r. – Przemówienie podczas nocnej adoracji Najświętszego Sakramentu w kościele Matki Bożej z Guadalupe Bóg jest tutaj! 358
Madryt, 31 października 1982 r. – Modlitwa podczas nocnej adoracji Najświętszego Sakramentu w kościele Matki Bożej z Guadalupe Pragniemy miłować jak Ty 360
Avila, 1 listopada 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania z siostrami klauzurowymi Wszyscy potrzebujemy waszej obecności i waszego świadectwa 362
Avila, 1 listopada 1982 r. – Homilia podczas Mszy św. Święta Teresa od Jezusa, jak nowa Samarytanka, zachęca wszystkich, aby zbliżyli się do Chrystusa, źródła żywej wody 366
Alba de Tormes, 1 listopada 1982 r. – Przemówienie do ludu z diecezji Salamanka W orędziu św. Teresy jest dusza waszego ludu 373
rocznicy śmierci św. Teresy z Avila Niech wzniesie się ku tronowi mądrości Bożej dziękczynienie Kościoła za świętą Teresę 375
Salamanka, 1 listopada 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania z teologami w Papieskim Uniwersytecie w Salamance Wierność teologa Chrystusowi zakłada wierność Kościołowi i jego Magisterium 378
Madryt, 2 listopada 1982 r. – Przemówienie w czasie Mszy św. w intencji zmarłych na cmentarzu Almudena W rzeczywistej wspólnocie z naszymi zmarłymi 382
Niech Bóg zachowa harmonijne współżycie, wzajemny szacunek i dwszystkich Hiszpanów 383
Madryt, 2 listopada 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania ze Światową Organizacją Turystyki Turystyka jest sama w sobie wartością i środkiem doskonalenia człowieka 385
Madryt, 2 listopada 1982 r. – Przemówienie do korpusu dyplomatycznego akredytowanego w Hiszpanii Osoba ludzka jest kryterium i miarą każdej polityki, także międzynarodowej 387
Madryt, 2 listopada 1982 r. – Przemówienie do przedstawicieli środków społecznego przekazu Służba w środkach społecznego przekazu wymaga poszukiwania prawdy 389
Madryt, 2 listopada 1982 r. – Homilia podczas Mszy św. dla rodzin na placu De Lima Duch pisze w waszych sercach prawo Boże o małżeństwie 392
Madryt, 2 listopada 1982 r. – Przemówienie do zakonników i przedstawicieli instytutów świeckich Los Kościoła zależy w dużej mierze od waszego świadectwa i waszej inicjatywy apostolskiej 397
Madryt, 3 listopada 1982 r. – Przemówienie do przedstawicieli wspólnoty żydowskiej w Hiszpanii Oddawajmy cześć jednemu Bogu i działajmy dla dczłowieka 402
Madryt, 3 listopada 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania ze wspólnotami chrześcijańskimi Stopniowe wzajemne zbliżenie oparte na prawdzie i miłości 403
Madryt, 3 listopada 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania z Polonią hiszpańską 405
Madryt, 3 listopada 1982 r. – Przemówienie do przedstawicieli świata nauki i kultury Hiszpanii Wolność, współpraca, uniwersalizm, służba człowiekowi warunkami prawdziwego postępu kultury 407
Madryt, 3 listopada 1982 r. – Przemówienie do studentów w miasteczku uniwersyteckim Chrystus uzdalnia cię do zbudowania nowego świata bardziej sprawiedliwego i ludzkiego 413
Madryt, 3 listopada 1982 r. – Homilia podczas Mszy św. dla robotników w parafii św. Bartłomieja w dzielnicy Orcasitas Parafia jest wspólnotą ludzi włączonych przez chrzest w kapłaństwo Chrystusa 415
Madryt, 3 listopada 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą na stadionie Santiago Bernabeu Zło można zwyciężyć miłością i poznaniem Boga jako Ojca 419
Madryt, 4 listopada 1982 r. – Przemówienie podczas liturgii słowa przed bazyliką Nuestra Señora de Guadalupe Problemy emigracji 423
Toledo, 4 listopada 1982 r. – Homilia podczas Mszy św. dla laikatu na Poligono Industrial Żaden chrześcijanin nie jest zwolniony od odpowiedzialności za ewangelizację 427
Segowia, 4 listopada 1982 r. – Akt ku czci św. Jana od Krzyża podczas liturgii słowa Wielki nauczyciel ścieżek, które prowadzą do zjednoczenia z Bogiem 433
targów Campo de la Feria „Pilna służba miłości” siostry Angeli od Krzyża jest bodźcem do podążania ku sprawiedliwości społecznej 438
Sewilla, 5 listopada 1982 r. – Przemówienie do wychowawców chrześcijańskich Apostoł ma udział w Ewangelii, aby przekazywać ją w sposób dojrzalszy 442
Loyola, 6 listopada 1982 r. – Homilia podczas Mszy św. dla zakonników przed bazyliką św. Ignacego Składajcie wobec ludzi świadectwo godne waszego powołania 447
Javier, 6 listopada 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania misyjnego Nie ma służby człowiekowi równej służbie misyjnej 452
Saragossa, 6 listopada 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania maryjnego Ewangelizacja w Hiszpanii była zawsze związana z postacią Maryi 457
Saragossa, 6 listopada 1982 r. – Przemówienie do chorych podczas spotkania maryjnego W Krzyżu Chrystusa jest sens waszego cierpienia 462
Montserrat, 7 listopada 1982 r. – Przemówienie podczas liturgii słowa przed bazyliką Matki Bożej Nasze ziemskie pielgrzymowanie zyskuje nadzieję od Maryi 464
Barcelona, 7 listopada 1982 r. – Przemówienie do mieszkańców miasta Wasza ziemia jest ogniskiem domowym otwartym na chrześcijańskieerstwo 468
Barcelona, 7 listopada 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania z robotnikami i przedsiębiorcami Ukształtujcie porządek ekonomiczny tak, aby służył człowiekowi 470
Barcelona, 7 listopada 1982 r. – Homilia podczas Mszy św. na stadionie Camp Nou Syn Kościoła słucha głosu Magisterium i jest wierny soborowi naszych czasów 475
Walencja, 8 listopada 1982 r. – Przemówienie do ludzi starszych Twórcza rola ludzi starszych w Kościele i społeczeństwie 479
Walencja, 8 listopada 1982 r. – Homilia podczas święceń kapłańskich na Avenida Alameda Na dar, którego Bóg wam udziela w kapłaństwie, odpowiedzcie całkowitym oddaniem 481
Walencja, 8 listopada 1982 r. – Przemówienie do seminarzystów Wierność Chrystusowi, Kościołowi, własnemu powołaniu i misji 486
Walencja, 8 listopada 1982 r. – Przemówienie do księży i seminarzystów Jesteście najbliższymi przyjaciółmi Chrystusa w społeczeństwie XX wieku 492
Madryt, 8 listopada 1982 r. – Przemówienie do zakonnic i członkiń żeńskich instytutów świeckich Życie wewnętrzne jest zawsze duszą każdego apostolstwa 494
Santiago de Compostela, 9 listopada 1982 r. – Homilia podczas Mszy św. dla pielgrzymów Świadectwo wiary żyjące w powołaniu służby 498
Santiago de Compostela, 9 listopada 1982 r. – Przemówienie do ludzi morza Pierwszymi przyjaciółmi Jezusa byli ludzie morza, tacy jak wy 502
Santiago de Compostela, 9 listopada 1982 r. – Akt Europejski Powołanie ludzkie i chrześcijańskie narodów kontynentu europejskiego 505
Santiago de Compostela, 9 listopada 1982 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Żegnaj, Hiszpanio! Żegnaj, ziemio Maryi! 509
HISZPANIA
10 października 1984 r. Saragossa, 10 października 1984 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Hiszpanio, bądź sobą! 513
Saragossa, 10 października 1984 r. – Modlitwa odmówiona wspólnie z rodzinami misjonarzy sanktuarium Matki Boskiej Del Pilar Ty udzieliłeś im daru powołania misyjnego 516
Saragossa, 10 października 1984 r. – Przemówienie do rodzin w sanktuarium Matki Boskiej Del Pilar Jako pasterz Kościoła powszechnego dziękuję wam 517
Saragossa, 10 października 1984 r. – Homilia podczas liturgii słowa Apostolski, misyjny i maryjny 518
HISZPANIA
Santiago de Compostela, 19 sierpnia 1989 r. – Przemówienie na placu oiro Znak Kościoła pielgrzymującego drogami dziejów 525
Santiago de Compostela, 19 sierpnia 1989 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą na Monte del Gozo Droga, Prawda, Życie 529
Monte del Gozo, 20 sierpnia 1989 r. – Homilia podczas Mszy św. na zakończenie Światowego Dnia Młodzieży Być wielkim – to znaczy służyć 536
Oviedo, 20 sierpnia 1989 r. – Homilia podczas Mszy św. na lotnisku Llanera Owoc pracy rąk ludzkich 540
Covadonga, 21 sierpnia 1989 r. – Homilia podczas Mszy św. w sanktuarium U stóp Maryi z Covadonga składam wizję Europy bez granic 544
HISZPANIA
Sewilla, 13 czerwca 1993 r. – Homilia wygłoszona podczas adoracji eucharystycznej Eucharystia źródłem ewangelizacji 551
Sewilla, 13 czerwca 1993 r. – Przemówienie podczas XLV Międzynarodowego Kongresu Eucharystycznego Kult Eucharystii prowadzi do miłości człowieka 554
Madryt, 15 czerwca 1993 r. – Przemówienie do Konferencji Episkopatu Hiszpanii Kierunki działalności ewangelizacyjnej Kościoła 557
Madryt, 15 czerwca 1993 r. – Homilia podczas Mszy św. i konsekracji katedry Matki Bożej „Real de la Almudena” Nieście Chrystusa społeczeństwu 561
Madryt, 16 czerwca 1993 r. – Przemówienie do korpusu dyplomatycznego Wizja świata zjednoczonego565
Madryt, 16 czerwca 1993 r. – Homilia podczas Mszy św. kanonizacyjnej bł. Henryka de Ossó y Cervelló Nowa ewangelizacja musi owocować świętością 568
HISZPANIA
3–4 maja 2003 r. Madryt, 3 maja 2003 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Pokój tobie, Hiszpanio! 575
Madryt, 3 maja 2003 r. – Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą Droga młodzieży, drodzy przyja ciele.577
Madryt, 3 maja 2003 r. – Przemówienie do młodzieży na lotnisku wojskowym Maryja waszą Matką i wzorem życia 578
Madryt, 4 maja 2003 r. – Homilia podczas Mszy św. i kanonizacji pięciorga błogosławionych Świadkowie zmartwychwstałego Chrystusa 580
Madryt, 4 maja 2003 r. – Rozważanie przed modlitwą Regina caeli – Ewangelizacja waszą misją 582
Wstęp do pielgrzymek do Portugalii – kard. José da Cruz Policarpo 583
PORTUGALIA
Lizbona, 12 maja 1982 r. – Przemówienie powitalne na lotnisku Oddaję hołd chrześcijańskim tradycjom tej błogosławionej ziemi 587
Lizbona, 12 maja 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania z laikatem Powinniście uobecniać Kościół we wszystkich dziedzinach ludzkiej działalności 589
Lizbona, 12 maja 1982 r. – Przemówienie w czasie spotkania ze wspólnotą franciszkańską i władzami miejskimi Lekcja życiaa Antoniego 593
Lizbona, 12 maja 1982 r. – Orędzie do prezydenta Republiki Portugalskiej Szlachetna misja „domu luzytańskiego” 596
Lizbona, 12 maja 1982 r. – Przemówienie do władz Portugalii Niech to, co nowe, dojrzewa w sercach ludzi, by mogło służyć wspólnemu d 600
Fatima, 12 maja 1982 r. – Przemówienie przy kaplicy objawień Przyszliśmy dziękować i błagać o Boskie Miłosierdzie 603
Fatima, 3 maja 1982 r. – Przemówienie do Episkopatu Portugalii Bądźcie pasterzami – przewodnikami waszych wiernych 607
Fatima, 13 maja 1982 r. – Homilia podczas Mszy św. Co znaczy poświęcić świat Niepokalanemu Sercu Maryi? 613
Fatima, 13 maja 1982 r. – Akt zawierzenia Matce Bożej 619
Fatima, 13 maja 1982 r. – Przemówienie do duchowieństwa, zakonników i zakonnic Portugalii Świadectwo życia jest najskuteczniejszą drogą ewangelizacji 622
Fatima, 13 maja 1982 r. – Przemówienie do współpracowników sanktuarium Służąciom, jesteście narzędziem Bożego Miłosierdzia 629
Fatima, 13 maja 1982 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Pozostańmy zjednoczeni w miłości Chrystusa 631
Lizbona, 13 maja 1982 r. – Przemówienie do korpusu dyplomatycznego Przygotowujcie bardziej ludzkie środki do rozwiązywania międzynarodowych sporów 633
Vila Viçosa, 14 maja 1982 r. – Przemówienie do rolników Medytacja o pracy na roli 636
Lizbona, 14 maja 1982 r. – Przemówienie na Katolickim Uniwersytecie Misja wyższych uczelni katolickich.641
Lizbona, 14 maja 1982 r. – Przemówienie podczas spotkania ekumenicznego Wspólnie wyznawać naszą wiarę w Boga Jedynego 646
Lizbona, 14 maja 1982 r. – Homilia podczas Mszy św. dla młodzieży Podstawowy problem ludzkiego życia 648
Coi 15 maja 1982 r. – Przemówienie powitalne na stadionie Coito świętość i piękno, historia i życie 654
Coi15 maja 1982 r. – Przemówienie do intelektualistów Kultura i perspektywy przyszłości świata656
Sameiro, 15 maja 1982 r. – Homilia podczas Mszy św. dla rodzin Dwie wielkie prawdy o rodzinie 661
Porto, 15 maja 1982 r. – Przemówienie do robotników Rozwiązanie waszych problemów spoczywa w waszych rękach 668
Porto, 15 maja 1982 r. – Przemówienie pożegnalne na lotnisku Wzruszające pożegnanie na „ziemi Matki Bożej” 673
PORTUGALIA
Lizbona, 2 marca 1983 r. – Przemówienie podczas spotkania z prezydentem Republiki i rządem Raz jeszcze przypominam orędzie fatimskie 677
PORTUGALIA
Fatima, 12 maja 1991 r. – Przemówienie wygłoszone podczas czuwania w sanktuarium maryjnym W domu Matki 681
Fatima, 13 maja 1991 r. – Przemówienie wygłoszone do biskupów portugalskich W światłach Fatimy nowa ewangelizacja Europy 684
Fatima, 13 maja 1991 r. – Homilia podczas Mszy św. odprawionej na placu przed sanktuarium Matki Boskiej Chwałą Bożą człowiek żyjący 688
Fatima, 13 maja 1991 r. – Akt zawierzenia świata Matce Bożej Matko Odkupiciela 692
PORTUGALIA
Fatima, 13 maja 2000 r. – Homilia podczas Mszy św. beatyfikacyjnej Franciszka i Hiacynty Orędzie Fatimy wzywa do nawrócenia i przemiany życia 697
Fatima, 13 maja 2000 r. – Pozdrowienie chorych Czeka nas niebo 700
Wstęp do pielgrzymek do krajów Beneluksu – kard. Godfried Danneels 701
KRAJE BENELUKSU
11–21 maja 1985 r. Eindhoven, 11 maja 1985 r. – Przemówienie powitalne Lud doskonale uporządkowany 705
S-Hertogenbosch, 11 maja 1985 r. – Przemówienie wygłoszone w katedrze podczas nieszporów Ta podróż jest świadectwem 707
S-Hertogenbosch, 11 maja 1985 r. – Przemówienie do katolickich nauczycieli i wychowawców Dla dKościoła i społeczeństwa 711
Utrecht, 12 maja 1985 r. – Przemówienie do zakonników i zakonnic Znak sprzeciwu 715
Utrecht, 12 maja 1985 r. – Przemówienie do przedstawicieli organizacji katolickich Liczy się człowiek 718
Utrecht, 12 maja 1985 r. – Przemówienie do przedstawicieli organizacji działających na rzecz Trzeciego Świata oraz organizacji misyjnych Braterska wymiana 721
Utrecht, 12 maja 1985 r. – Przemówienie do księży i zaangażowanych w pracę duszpasterską Parafia – wspólnota wiary, nadziei i miłości 725
Utrecht, 12 maja 1985 r. – Homilia wygłoszona podczas Mszy św. w „Irenehal” „Aby radość wasza była pełna”730
Haga, 13 maja 1985 r. – Homilia wygłoszona podczas Mszy św. dla chorych Bądźcie świadkami nadziei734
Haga, 13 maja 1985 r. – Przemówienie do przedstawicieli rządu holenderskiego Wasz przykład stanie się zachętą dla innych narodów 738
Haga, 13 maja 1985 r. – Przemówienie w siedzibie Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości O wspólne dspołeczności międzynarodowej 740
Utrecht, 13 maja 1985 r. – Przemówienie w czasie spotkania ekumenicznego Razem dążymy do jedności, jakiej pragnie Chrystus 746
Maastricht, 14 maja 1985 r. – Akt zawierzenia Matce Bożej Kościoła w Holandii Gwiazda, która wskazuje nam drogę 752
Maastricht, 14 maja 1985 r. – Homilia podczas Mszy św. Misja rodziny 753
Amersfoort, 14 maja 1985 r. – Przemówienie do młodzieży Wy jesteście Kościołem, jesteście nim wszyscy 757
Amersfoort, 14 maja 1985 r. – Przemówienie do Konferencji Episkopatu Pasterz idzie przed trzodą 762
Amsterdam, 15 maja 1985 r. – Przemówienie pożegnalne Bądźcie pewni mego zaufania i poparcia 767
Luksemburg, 15 maja 1985 r. – Przemówienie powitalne Niech przyjdzie Twe królestwo 769
Luksemburg, 15 maja 1985 r. – Przemówienie do chorych i osób starszych Oto Matka wasza 771
Luksemburg, 15 maja 1985 r. – Przemówienie w siedzibie instytucji EWG Odpowiedzialność Europy 775
Esch-sur-Alzette, 15 maja 1985 r. – Homilia wygłoszona podczas Mszy św. dla świata pracy i emigrantów Nie przeciwko ludziom, lecz przeciw niesprawiedliwości 779
Luksemburg, 16 maja 1985 r. – Przemówienie do księży, zakonników i zakonnic oraz do laikatu Zarzućcie sieć, a znajdziecie 784
Luksemburg, 16 maja 1985 r. – Homilia wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej na placu Glacis „Oto kładę przed wami życie i śmierć” 789
Luksemburg, 16 maja 1985 r. – Modlitwa za Kościół w Luksemburgu Chryste Panie, Umiłowany Synu Ojca.794
Echternach, 16 maja 1985 r. – Przemówienie do młodzieży Budujecie dom lepszej przyszłości 796
Luksemburg, 16 maja 1985 r. – Przemówienie pożegnalne Czuwajcie, bądźcie mężni, czyńcie wszystko w miłości 801
Bruksela, 16 maja 1985 r. – Przemówienie powitalne w parku Pięćdziesięciolecia Zadaniem pasterza jest gromadzenie wspólnoty 803
Bruksela, 16 maja 1985 r. – Przemówienie do mieszkańców stolicy Chrześcijanie wielkiego miasta 806
Antwerpia, 17 maja 1985 r. – Przemówienie do świeckich pracujących w Kościele Zajmując się sprawami świeckimi, szukajcie królestwa Bożego 809
Ypres, 17 maja 1985 r. – Homilia podczas liturgii pokoju Jeśli będziemy milczeć 815
Gandawa, 17 maja 1985 r. – Homilia wygłoszona podczas Mszy św. Niech świeci wasze światło przed ludźmi. 820
Mechelen, 18 maja 1985 r. – Przemówienie podczas nabożeństwa ekumenicznego Zaangażowanie Kościoła katolickiego w ruch ekumeniczny jest nieodwracalne 825
Mechelen, 18 maja 1985 r. – Przemówienie do mieszkańców miasta Dążcie nieprzerwanie do pojednania.829
Mechelen, 18 maja 1985 r. – Przemówienie do Konferencji Episkopatu Belgii Wobec nowych potrzeb ewangelizacji 831
Beauraing, 18 maja 1985 r. – Homilia podczas Mszy św. o powołania Abyście postępowali w sposób godny waszego powołania 838
Namur, 18 maja 1985 r. – Przemówienie do młodzieży Program nadziei 844
Bruksela, 19 maja 1985 r. – Przemówienie do muzułmanów Zrozumienie i dialog 850
Bruksela-Koekelberg, 19 maja 1985 r. – Homilia podczas Mszy św. Kto trwa w miłości, trwa w Bogu, a Bóg trwa w nim 851
Bruksela-Koekelberg, 19 maja 1985 r. – Przemówienie po Regina caeli – Prosimy Królową Niebios 856
Laeken, 19 maja 1985 r. – Przemówienie do świata pracy Solidarność – podstawowe słowo w historii robotniczej 857
Liège, 19 maja 1985 r. – Przemówienie do mieszkańców miasta Pozdrawiam Liège, córę Kościoła rzymskiego863
Liège, 19 maja 1985 r. – Przemówienie do laikatu Pole działania jest ogromne 865
Bruksela, 19 maja 1985 r. – Przemówienie do Polaków zamieszkałych w krajach Beneluksu Dziedzictwo i świadectwo 873
Bruksela, 20 maja 1985 r. – Homilia podczas Mszy św. dla artystów Religijny wymiar sztuki 877
Bruksela, 20 maja 1985 r. – Przemówienie do władz państwowych i korpusu dyplomatycznego Przykład dla całej Europy 883
Bruksela, 20 maja 1985 r. – Przemówienie w siedzibie EWG Kontynent europejski 888
Leuven, 20 maja 1985 r. – Przemówienie do wspólnoty uniwersyteckiej Jeżeli człowiek jest pytaniem, odpowiedzią jest Chrystus 894
Louvain-la-Neuve, 21 maja 1985 r. – Przemówienie na uniwersytecie Uniwersytet katolicki 899
Banneux, 21 maja 1985 r. – Homilia podczas Mszy św. dla chorych Cierpienie odkupione 904
Bierst, 21 maja 1985 r. – Przemówienie pożegnalne Oby wspólne doświadczenie wydało owoce 909
KRAJE BENELUKSU
Bruksela, 4 czerwca 1995 r. – Homilia podczas Mszy św. beatyfikacyjnej o. Damiana de Veustera Stał się trędowatym wśród trędowatych i dla trędowatych 913
Bruksela, 4 czerwca 1995 r. – Przemówienie do Episkopatu Belgii Prawda Boża musi kształtować całe życie człowieka 918
Bruksela, 4 czerwca 1995 r. – Przemówienie doi i sióstr ze Zgromadzenia Najświętszych Serc Jezusa i Maryi O. Damian wzorem życia zakonnego 921
CHRONOLOGICZNY WYKAZ DOKUMENTÓW 925
WYKAZ SKRÓTÓW 931
INDEKS OSÓB, NAZW I POJĘĆ 937
INDEKS BIBLIJNY 959
INDEKS AUTORÓW I DZIEŁ CYTOWANYCH 971

FRAGMENTY

WSTĘP
DO PIELGRZYMEK DO EUROPY
Dwa poniższe woluminy niniejszej serii wydawniczej zawierają przemówienia i dokumenty Jana Pawła II, które odnoszą się do Europy. Bogate jest Magisterium wielkiego Papieża europejskiego na temat naszego Kontynentu. Encykliki, listy apostolskie, postsynodalne adhortacje apostolskie i tak wiele innych deklaracji i przejawów jego myśli świadczą o teologicznym i kulturowym bogactwie jego wizji. Przemówienia, homilie wygłoszone podczas wizyt apostolskich do różnych krajów Kontynentu, i ogólnie nauczanie tego wielkiego Papieża dotyczące umysłowości europejskiej, są również nacechowane i wzbogacone o odniesienia historyczne i społeczne. Jego przesłanie jest skierowane do poszczególnych narodów Kontynentu. Jan Paweł II był Polakiem, Słowianinem i Europejczykiem. Nikt nie może być człowiekiem w sposób ogólny. Człowieczeństwo w całej pełni ukazuje się i objawia w swojej konkretności. W ten sposób również poglądy Jana Pawła II na temat rzeczy szczególnych i lokalnych odzwierciedlają całościową wizję wielkich problemów ludzkości. W swoim przemówieniu wygłoszonym dnia 9 listopada 1982 r. w Santiago de Compostela mówi: „... ja, Jan Paweł II, syn polskiego narodu, który zawsze uważał się za naród europejski ze względu na swe początki, tradycję, kulturę i żywotne więzy, narodu słowiańskiego wśród Latynów i łacińskiego pośród Słowian; ja, Następca Piotra na Stolicy Rzymskiej, stolicy, którą Chrystus zechciał umieścić w Europie i którą kocha za jej trud szerzenia chrześcijaństwa na całym świecie; ja, Biskup Rzymu i Pasterz Kościoła powszechnego, z Santiago kieruję do ciebie, stara Europo, wołanie pełne miłości: Odnajdź siebie samą! Bądź sobą! Odkryj swoje początki. Tchnij życie w swoje korzenie. Tchnij życie w te autentyczne wartości, które sprawiały, że twoje dzieła były pełne chwały, a twoja obecność na innych kontynentach dobroczynna. Odbuduj swoją jedność duchową w klimacie pełnego szacunku dla innych religii i dla prawdziwych swobód”. 1 To wszystko lokuje się w przestrzeni, w której przeplatają się siły historyczne i polityczne. Jan Paweł II był dzieckiem okresu międzywojennego, a stał się dojrzałym mężczyzną podczas II wojny światowej, w jednym z najbardziej udręczonych krajów Kontynentu: w Polsce. Swoją posługę kapłańską i biskupią pełnił w kraju oficjalnie komunistycznym, gdzie ateistyczna dyktatura wojskowa stosowała ucisk wobec wiary i religii. I – z woli Bożej Opatrzności – właśnie podczas jego pontyfikatu upadł system komunistyczny a Kontynent mógł zacząć oddychać swoimi obojga płucami: tak wymownego obrazu używał ten wielki Sługa Boży. Podczas jego pontyfikatu zmieniał się kairos, właśnie w tej Europie, dotychczas tak głęboko podzielonej. Wśród tych przemian historycznych pojawiły się się jednak nowe problemy antropologiczne i kulturowe, coraz wyraźniej i gwałtowniej odczuwane właśnie w Europie. Zastanawiając się nad tymi wyzwaniami duchowymi i materialnymi, Papież otworzył ludzkości oczy na bardzo wiele problemów o charakterze uniwersalnym, wychodząc właśnie od rzeczywistości tej starej i ciągle nowej Europy. W swoim przemówieniu z dn. 5 października 1982 r. na V Sympozjum Rady Konferencji Episkopatów Europy (CCEE), w takich słowach zwraca się do biskupów Kontynentu: „Kościół i Europa to dwie rzeczywistości wewnętrznie powiązane w swoim istnieniu i przeznaczeniu. Razem przeszły przez wieki i pozostają naznaczone tą samą historią. Europa została ochrzczona przez chrześcijaństwo; a narody europejskie w swej różnorodności pozwoliły na wcielenie się chrześcijańskiej egzystencji. W tym spotkaniu ubogaciły się nawzajem wartościami, której nie tylko stały się duszą cywilizacji europejskiej, ale także dziedzictwem całej ludzkości”. 2 Ale głębokie zmiany polityczne umożliwiły religijne i eklezjalne odrodzenie w centralnej i wschodniej części Kontynentu, jak w również we wszystkich krajach byłego imperium sowieckiego. W wielu krajach władze państwowe zlikwidowały zakony religijne, katolickie szkoły i stowarzyszenia. W niemałej ilości krajów Kościół był pozbawiony swobody działania duszpasterskiego. Bardzo utrudnione zostały kontakty Kościoła z kulturą. Wraz z nadejściem ducha swobody należało uporządkować sytuację Kościoła w wielu krajach, odnawiać i rozwijać kontakty z krajami ze wschodniej części Kontynentu. To była wielka droga do przebycia. Milowymi kamieniami były porozumienia zawarte przez Stolicę Apostolską z różnymi krajami, wprowadzenie swobody religijnej, spotkania ze światem polityki, nauki, lecz również z przedstawicielami innych wspólnot religijnych. Jeśli Kościół katolicki mógł i powinien przywrócić wszystkie te kontakty po długim okresie przymusowego milczenia, to symbolem tego wielkiego i wielorakiego spotkania, osobą, w której niemal ucieleśniało się samo odrodzenie, był wielki Papież – ze swoimi licznymi podróżami i spotkaniami, poprzez które otworzył tak liczne kanały umożliwiające dialog. Dekret Christus Dominus Soboru Watykańskiego naszkicował wspaniały obraz rozwoju organizacji Kościoła powszechnego, który ciągle pozostaje rzeczywistością pierwotną i podstawową, ale który odzwierciedla w sobie i powiela się w poszczególnych Kościołach, będących prawdziwymi wspólnotami wiernych, z własnym duchowieństwem, pod przewodnictwem biskupa, jako swego pasterza. Kościół jako lud Boży, kontynuujący dzieło swego Bożego Twórcy, mógł i miał powinność tchnąć ducha młodości również w swoje struktury organizacyjne. Odnowione zaangażowanie laików, organizacje życia duchowego, rozwój życia konsekrowanego, rady duchowne, rosnąca świadomość posługi biskupów, konferencje episkopatów, uniwersalna misja dotycząca również biskupów to wyróżniające się elementy tej wizji. Jeśli ostatni Sobór ekumeniczny pragnął, żeby poszczególne diecezje zajmowały obszar o rozsądnej wielkości, żeby mieć wzgląd na ośrodki życia człowieka, ponieważ misja Kościoła kieruje się właśnie ku dzisiejszemu człowiekowi, wówczas niezbędna była również reforma granic diecezjalnych. Były to przemiany, które rozpoczęły się na Zachodzie, bezpośrednio po Soborze, ze swymi doświadczeniami radosnymi, lecz czasem również niosącymi rozczarowanie, i które mogły dokonać się we wschodniej części Kontynentu dopiero po upadku żelaznej kurtyny. Co więcej, w krajach zachodnich liczne tradycje oraz przywileje czasem hamowały wprowadzenie wielu zmian diecezjalnych, natomiast na wschodzie Europy również i kontakty pomiędzy państwem a Kościołem zostały zreorganizowane w sposób bardziej nowoczesny, który pozwalał na konsekwentne wprowadzenie zasad soborowych. W Europie Środkowo-Wschodniej Jan Paweł II zmodyfikował czy nawet założył więcej niż sto diecezji. 4 Niektóre zmiany mogły wywołać nostalgię, ale nowe struktury duszpasterskie znalazły swe uzasadnienie w życiu. I nikt nie mógł czuć się zaniedbany czy traktowany z niewystarczającą uwagą, a wiadomym było, że Papież wielkie przemiany rozpoczął od własnego kraju. Jan Paweł II nie tylko odnowił struktury Kościoła, ale niósł również zachętę i osobiste wskazówki, by ożywić funkcjonowanie Kościoła. Np. podczas swojej pierwszej wizyty duszpasterskiej na Węgrzech, 20 sierpnia 1991 r. wezwał biskupów tego kraju, aby odbywali synody diecezjalne, żeby odnawiać życie duszpasterskie Kościołów lokalnych. 5 Synody diecezjalne organizowane w Europie po Soborze, nie zawsze w sposób precyzyjny i zorganizowany, w niektórych częściach Kontynentu mogły przynieść nawet pewne „zmęczenie synodalne”. Natomiast w byłych krajach komunistycznych bardzo często stawały się one natomiast bardzo użytecznymi narzędziami, dzięki którym Kościoły lokalne mogły odnaleźć częstotliwość, na jakiej nadaje Kościół powszechny. Mogły przyjąć do wiadomości wnioski Soboru Watykańskiego II, wynikające zeń Magisterium oraz doświadczenia, jakie miały miejsce aż do ostatniego dziesięciolecia XX wieku. Mogły zgłębić a nawet skonkretyzować odnowioną dyscyplinę eklezjalną zawartą w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 r. i w Kodeksie Kanonów Kościołów Wschodnich z 1990 r. Miały okazję przyjrzeć się sytuacji w różnych sektorach życia kościelnego, we własnym kraju, w okresie po upadku komunizmu. W ten sposób przydzielane był zadania i konkretne wskazówki dotyczące pracy duszpasterskiej i misyjnej. Działalność misyjna była bowiem również elementem o kluczowym znaczeniu pośród wskazówek kierowanych przez wielkiego Papieża. W starej Europie ta misja jawiła się jako nowa ewangelizacja. Właśnie dlatego wielki Papież, w swoim przemówieniu z 11 lipca 1992 r. do biskupów Szwajcarii, mówi: „Chrześcijaństwo, niosące w sobie podstawowe wartości człowieczeństwa, przyczyniło się do zbudowania Europy... Wkład Kościoła w budowanie Europy będzie trwać nadal, poprzez nową ewangelizację, w którą wszyscy powinni się zaangażować. To apel do wszystkich chrześcijan, aby, otrzymując Ewangelię prawdy, wyzbyli się wszelkiego egoizmu i troski o siebie samych, żeby stać się uczniami zdolnymi porzucić wszystko i podążać za Chrystusem”6 . Jego podróże do Chorwacji, do krajów nadbałtyckich, do Bośni i Hercegowiny, na Ukrainę, do Czech, na Słowację i do Słowenii są pełne symbolicznych świadectw faktu, że Kościół w Europie, podobnie jak tak wiele razy w dziejach, z matczyną miłością spogląda na wszystkie ludy. W rzeczy samej, chrześcijańskie korzenie to wspólne dziedzictwo całej Europy, nie tylko w sposób abstrakcyjny czy uogólniony, ale konkretnie, w kulturze i tożsamości poszczególnych narodów. Niektóre podróże europejskie były szczególnymi znakami oraz instrumentami dialogu Kościoła katolickiego z protestantyzmem, jak na przykład podróż do Skandynawii w 1989 r., albo z Kościołami prawosławnymi, jak podróż do Rumunii, Grecji, Gruzji, Armenii, Bułgarii, ale również i do innych krajów ze znacznym odsetkiem populacji prawosławnej. Wizyta w Turcji w 1979 r. mogła w pełni wyrazić braterstwo z prawosławiem i z wszystkimi chrześcijanami na Wschodzie. Jeśli chodzi o dialog z islamem, Jan Paweł II pragnął również otwarcie rozmawiać z muzułmanami, jak wynika z jego homilii wygłoszonej 29 listopada 1979 r. w kaplicy ambasady Włoch, ale wówczas taka inicjatywa nie spotkała się jeszcze z pozytywnym odzewem. W tamtych dniach na pierwszej stronie jednej z gazet pojawił się list Alego Agcy, w którym autor obiecywał publicznie zamordować Papieża. Był to ten sam Ali Agca, który dwa lata później, 13 maja 1981 r., dokonał zamachu na głowę Kościoła katolickiego. Jednakże myśl o dialogu z islamem nie gaśnie, ale, co więcej, wzmacnia się wraz z upływem lat a nawet spotyka się z pozytywnym odzewem u kresu tego wielkiego pontyfikatu.

Również ten zamach staje się symbolem wielkiej duchowej historii, przeżytej w pierwszej osobie przez Sługę Bożego Jana Pawła II. Turcja, Plac św. Piotra i Sanktuarium w Fatimie są ogniwami w łańcuchu spinającym tę niezwykle tajemniczą historię. Przestrzeń europejska jawi się jako scena, na której, w perspektywie czasu, objawia się głębia historii ludzkiej, która, pomimo wszystkich nieszczęść, jest historią zbawienia. Ojciec Święty, zaledwie w rok po zamachu, udaje się do Fatimy, żeby podziękować Matce Boskiej za ocalenie od śmierci. I właśnie 13 maja w imieniu całej ludzkości prosi Matkę Boską Fatimską o wstawiennictwo, poświęcając świat Niepokalanemu Sercu Maryi. Taki akt konsekracji zachęcił później biskupów Europy, żeby powierzyć również ten Kontynent Sercu Maryi Dziewicy, w formie uroczystej modlitwy, wygłoszonej przed sanktuarium w Fatimie, dnia 6 października 2007 r., przez przewodniczących Konferencji Episkopatów Europy. A 13 maja 1991 r. świat znów widzi charyzmatycznego Ojca Świętego w Fatimie. Tym razem podziękowanie, w dziesiątą rocznicę zamachu, łączy się z wyrazem wdzięczności za upadek Muru Berlińskiego i państwowego ateizmu w Europie. Historyczne okoliczności otwierają również drogę do odrodzenia chrześcijańskiej Rosji, czy też – jak w wyrażeniu powiązanym z duchową historią Fatimy – do „nawrócenia Rosji”. Wydawało się, że dokładnie spełniły się obietnice Najświętszej Panny skierowane do siostry Łucji. Dnia 13 maja 2000 r. Ojciec Święty, w podeszłym już wieku, znów udaje się do Fatimy, żeby podziękować za całą opiekę, jaką otrzymał podczas swojego pontyfikatu. Dokonuje publicznej beatyfikacji dwójki pastuszków, którzy doznali wizji: Franceska i Giacinty Marto. Na zakończenie tej ceremonii kardynał Angelo Sodano ogłasza, że trzecia część „tajemnicy fatimskiej”, która mówi o biskupie odzianym w biel, który modli się za wszystkich, ale pada na ziemię rażony kulami, odnosi się do Jana Pawła II. Szczególny rozdział wśród jego podróży papieskich stanowią wizyty apostolskie w samej Italii, wizyty również bardzo liczne, ale zwykle nie ujmowane w wykazie duszpasterskich podróży tego papieża-wędrowcy. A przecież Italia i Wieczne Miasto to miejsca o niezwykle europejskim charakterze, bez których Europa nie mogłaby być sobą. To właśnie w Rzymie miała miejsce krótka wizyta Ojca Świętego w synagodze, która stanowiła historyczny krok w kontaktach pomiędzy Kościołem w wspólnotą żydowską, określaną przez Jana Pawła II terminem „starsi bracia”. Ale również i bez tych podróży włoskich, podróże apostolskie Jana Pawła II w absolutnej większości miały za cel kraje europejskie. Również celem jego ostatniej pielgrzymki było sanktuarium europejskie, Lourdes, gdzie modlił się, chory wśród chorych, i gdzie ogłosił, w 150. rocznicę promulgacji dogmatu o Niepokalanym Poczęciu, Dobrą Nowinę Kościoła, który z radością przyjmuje misję, żeby wniknąć w naszą epokę, z mądrością i z nadzieją, jakie płyną z Ewangelii, i żeby budować pokój.

Spuścizna Jana Pawła II pozostaje źródłem duchowej siły i światła dla nowej ewangelizacji Europy i świata.
kard. Péter Erdö
(tłum. Jacek Partyka)
kard. Péter Erdö, prymas Węgier, arcybiskup Esztergom (Ostrzyhomia–Budapesztu), przewodniczący Rady Konferencji Episkopatów Europy

WSTĘP
DO PIELGRZYMEK DO FRANCJI
Wielu z nas, mieszkańców Paryża, pamięta dzień 30 maja 1980 roku. Późnym popołudniem promienie słońca pozłacały fasadę katedry Notre-Dame, gdy papież Jan Paweł II z naciskiem stawiał nam „pytanie, które stanowi o właściwym wymiarze człowieka”: „Czy miłujesz?”.

Ten dzień rozpoczął pierwszą wizytę duszpasterską „Piotra naszych czasów” we Francji, a stało się to „wobec Matki Boga”. To Jej Papież powierzył posługiwanie, jakie pełnił wśród nas, aby „było pożyteczne i owocne dla Kościoła i dla Francji, dla człowieka i dla współczesnego świata”. To był początek wszystkich pielgrzymek Jana Pawła II do Francji. Powtórna lektura jego przesłania, z którego tak wiele zaczerpnęliśmy, sprawia, że jesteśmy dziś pełni wdzięczności i nadziei.

30 MAJA – 2 CZERWCA 1980
Podczas pierwszej podróży do Francji, w ciągu czterech niewiarygodnie wypełnionych dni, Ojciec Święty spotykał się tu z ludem Bożym. Nieustannie zachęcał nas do kontaktów ekumenicznych; wyrażał szacunek dla życia zakonnego; nie zapomniał też o swoich rodakach, którzy licznie zgromadzili się wokół niego na Polach Marsowych; w Saint-Denis rozmyślał nad sensem pracy i jej związkiem z życiem rodzinnym; prowadził dialog z ruchami apostolatu świeckich.

Pamiętamy ten wielki dzień, niedzielę 1 czerwca, kiedy Papież – na lotnisku Le Bourget – przemówił do zgromadzenia reprezentującego cały kraj. Byliśmy wówczas niezwykle poruszeni jego szacunkiem dla nas i apelem skierowanym do nas, Francuzów, abyśmy nie zapominali, że idee „wolności, równości i braterstwa”, które zajmują tak ważne miejsce w naszej historii, „to [są] w gruncie rzeczy idee chrześcijańskie”, mimo że ci, którzy je głosili, „nie mieli na myśli przymierza człowieka z Odwieczną Mądrością”. Wtedy też Jan Paweł II pytał: „Francjo, najstarsza córo Kościoła, czy jesteś wierna obietnicom twego chrztu? (...) Czy jesteś wierna (...) przymierzu z Odwieczną Mądrością?”.

Tego samego dnia, podczas spotkania z biskupami, Ojciec Święty mówił o pracy prezbiterów w świetle nauczania II Soboru Watykańskiego. Wieczór na stadionie Parc-des-Princes był – być może – pierwszym z owych pamiętnych spotkań z młodzieżą, kiedy Jan Paweł wzbudzał entuzjazm, który naznaczył całe pokolenie. W nocy Biskup Rzymu odwiedził jeszcze bazylikę Sacré-Cour na Montmartrze, by tam w ciszy adorować Najświętszy Sakrament.

Przed pielgrzymką do Lisieux, do grobu św. Teresy od Dzieciątka Jezus, Ojciec Święty złożył historyczną wizytę w siedzibie Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO). Wygłosił tam pamiętne przemówienie, żarliwą mowę, zawierającą apel, abyśmy prawidłowo rozumieli kulturę, której „jedynym właściwym przedmiotem i celem” jest człowiek. Z tej pierwszej, tak bogatej wizyty duszpasterskiej dobrze pamiętamy, że Papież zachęcał Kościół we Francji, aby ten odnawiał swoje świadectwo składane Ewangelii. Począwszy od 1980 roku, odnajdujemy w sobie więcej sił, odczuwamy żywsze pragnienie, żeby utwierdzać nasze miejsce w społeczeństwie i żeby prowadzić aktywny dialog z różnymi tradycjami duchowymi i kulturowymi, jakie są obecne w naszym kraju.

14–15 SIERPNIA 1983
W 1981 roku w Lourdes odbywał się Międzynarodowy Kongres Eucharystyczny, któremu miał przewodniczyć Papież. Jednak jego przyjazd uniemożliwił zamach z 13 maja 1981 roku. Jan Paweł II przybył tu zatem – jako pielgrzym – dwa lata później. Ojciec Święty podkreślał w Lourdes orędzie pokuty i nawrócenia, jakie w tym miejscu przekazała światu Niepokalanie Poczęta, i modlił się za tych, którzy gdziekolwiek i w jakikolwiek sposób są prześladowani z powodu swej wiary. Głęboko przeniknęły nas jego słowa, kiedy mówił o męczennikach naszych czasów. I kiedy wzywał nas, byśmy nie zapominali o rzeszach chrześcijan (na wschodzie Europy i w innych częściach świata), którzy są ofiarami dyskryminacji, przemocy fizycznej, a także „klimatu materializmu czy obojętności religijnej, który dławi dążenia duchowe”. Pamiętamy również, że Papież już wtedy otworzył przed nami perspektywę „wielkiego jubileuszu drugiego tysiąclecia”.

4–7 PAŹDZIERNIKA 1986
W czasie następnej pielgrzymki Jan Paweł II odwiedził najważniejsze miejsca święte we Francji. W Lyonie oddał cześć pierwszym męczennikom Galii i dokonał pierwszej na naszej ziemi beatyfikacji (o. Antoine’a Chevriera, założyciela Stowarzyszenia Księży z Prado). Po odwiedzinach Wspólnoty z Taizé, Papież zgromadził rodziny wokół przesłania miłości Chrystusa, które zostało powierzone św. Małgorzacie Marii Alacoque (w Paray-le-Monial). Ważnym momentem była wizyta w Ars: wraz ze wszystkimi francuskimi seminarzystami Biskup Rzymu medytował tam nad wzorem świętego kapłana Jana Marii Vianney’a. Zaś nad brzegiem jeziora w Annecy, przy grobach św. Franciszka Salezego i św. Joanny de Chantal, Papież skierował naszą uwagę na przesłanie tych dwojga mistrzów duchowych.

8–11 PAŹDZIERNIKA 1988
Przyjmując zaproszenie instytucji europejskich, Jan Paweł II postanowił przy tej okazji odwiedzić diecezje wschodniej Francji: Strasburg, Metz i Nancy.

Krótko przed wydarzeniami, które zmieniły sytuację polityczną na naszym kontynencie, Papież przedstawił swoje refleksje na temat Europy. Jego trzy wystąpienia: w Radzie Europy, w Europejskiej Komisji i Europejskim Trybunale Praw Człowieka oraz w Parlamencie Europejskim, uzupełniały się wzajemnie. Jan Paweł II wzywał nas, byśmy „ponownie uświadomili sobie, co tworzy [naszą] wspólną tożsamość”, oraz mówił o człowieku i jego godności, ochronie najsłabszych, rodzinie i poszanowaniu życia. W Parlamencie Europejskim Papież dał wyraz swojej nadziei, że zobaczy ludy słowiańskie w strukturach zjednoczonej Europy – że Europa „rozszerzy się kiedyś aż do granic, jakie wyznacza jej geografia, a bardziej jeszcze historia”.

19–22 WRZEŚNIA 1996
Piętnaście wieków po chrzcie króla Chlodwiga Jan Paweł II sięgnął razem z nami do źródeł naszej historii. Nie można tu zapomnieć o klimacie antyklerykalnej polemiki, jaka wówczas toczyła się we Francji, a którą Ojciec Święty szybko rozproszył tym, co i jak mówił.

Swoje przesłanie Papież rozwijał w czterech ważnych miejscach. W Saint-Laurent-surSevre, przy grobie niezwykle mu drogiego św. Ludwika Marii Grignion de Montforta, zwrócił się przede wszystkim do osób konsekrowanych, zachęcając je do prawdziwego oddania się Chrystusowi za pośrednictwem Matki Bożej. W Sainte-Anne d’Auray, wraz z całą wierzącą Bretanią, mówił o rodzinie. W Tours, z okazji 1600-lecia śmierci św. Marcina, który nawracał na chrześcijaństwo mieszkańców wsi i zachęcał do życia monastycznego, Biskup Rzymu poświęcił swoje wystąpienie ludziom „poranionym przez życie” i prosił nas, abyśmy im służyli. Z kolei w Reims, w 1500. rocznicę chrztu Chlodwiga, Ojciec Święty dokonał bilansu dziejów „francuskiego ducha” i wezwał nas, żebyśmy z nowym dynamizmem rozwijali życie Kościoła we Francji, żebyśmy okazali się wierni sakramentowi chrztu, naszemu dziedzictwu wiary.

21–24 SIERPNIA 1997
Jan Paweł II przybył do Paryża na Światowe Dni Młodzieży. Któż z nas nie pamięta tych entuzjastycznych zgromadzeń?! Już na spotkanie na Polach Marsowych przyszło więcej młodzieży, niż się spodziewano. Obecni tam młodzi ludzie pochodzili z prawie stu krajów, a Papież wszystkich serdecznie pozdrawiał.

Spośród wielu etapów tej pielgrzymki, arcybiskup Paryża nie może zapomnieć o beatyfikacji wybitnego intelektualisty Frédérica Ozanama, założyciela Konferencji św. Wincentego a Paulo. Papież, jako wierny przyjaciel, udał się również do diecezji Évry, żeby tam pomodlić się przy grobie profesora Jérôme’a Lejeune’a, a następnie dodać odwagi tej młodej diecezji w dopiero co poświęconej katedrze.

Wraz z ogromnym tłumem młodzieży zgromadzonej na hipodromie w Longchamp Ojciec Święty uczestniczył w czuwaniu, podczas którego udzielił sakramentu chrztu i bierzmowania kilkunastu młodym ludziom z różnych kontynentów. Następnego dnia przyszło jeszcze więcej ludzi – we Mszy świętej wzięło udział ponad milion osób. Papież jeszcze raz wrócił do motta tamtych Światowych Dni Młodzieży: „Nauczycielu, gdzie mieszkasz? Chodźcie, a zobaczycie”, i zachęcał młodych ludzi, by teraz oni zaczęli szukać Niewidzialnego w tym widzialnym świecie, by usłyszeli odpowiedź Jezusa i za Nim poszli; by rozpoznali Go na Krzyżu – „jasnym znaku odkupienia” oraz w tworzącej Kościół Eucharystii, „mieszkaniu Boga żywego”. Podczas modlitwy ,,Anioł Pański” Papież zapowiedział, że św. Teresa od Dzieciątka Jezus i Najświętszego Oblicza zostanie ogłoszona Doktorem Kościoła, na co młodzież odpowiedziała długą i gorącą owacją, pokazując w ten sposób, iż Jan Paweł II całkowicie podbił ich serca.

14–15 SIERPNIA 2004
Jan Paweł II, choć bardzo już osłabiony, pragnął raz jeszcze – tym razem jako człowiek chory – udać się z pielgrzymką do Lourdes. Okazją do złożenia tej wizyty była 150. rocznica ogłoszenia dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Marii Panny. Biskup Tarbes i Lourdes Jacques Perrier doskonale wyraził ducha przenikającego tę pielgrzymkę: „Wasza Świątobliwość pragnie cały oddać się Maryi, Totus Tuus, aby jeszcze lepiej, całkowicie oddać się Chrystusowi”. Świadectwo Papieża pielgrzyma było niezwykle poruszające. Jan Paweł medytował nad różańcowymi tajemnicami światła; pił wodę ze źródła w Lourdes, „symbolu nowego życia, które Chrystus daje tym, którzy zwracają się ku Niemu”. I mówił: „Chrześcijaństwo jest źródłem życia, a Maryja jest jego pierwszą strażniczką”.

* * *
Kiedy ponownie podążymy śladami wizyt Jana Pawła II we Francji, to dzięki słowom, jakie do nas kierował, rozpoznamy w nich duchową drogę, prawdziwą katechezę chrzcielną. Składając hołd dziedzictwu Kościoła, Papież – jak mówił w Reims – dał nam bowiem „silną inspirację, by iść do przodu w pielgrzymce wiary po ciągle nowych drogach”.

Jan Paweł II zbliżył się do wiernych we Francji – był świadom naszych trudności i dodawał nam odwagi. On nadał posłudze Piotrowej nowy, bardziej ewangeliczny charakter. Rozpoznaliśmy w nim sługę Bożego – jego obecność wśród nas pozostaje wciąż żywa.

Teraz, kiedy dobiega końca wizyta Benedykta XVI we Francji (12–15 września 2008), zrozumieliśmy również, jak bardzo podróże Jana Pawła II do naszego kraju otwarły drogę, którą bawarski papież potrafił na swój sposób podążyć, aby też do nas dotrzeć i wzmocnić wiarę swych braci oraz podzielić się z nimi radością dzieci Bożych.

kard. André Armand Vingt-Trois
(tłum. Anna Łatka)
kard. André Armand Vingt-Trois, arcybiskup Paryża, przewodniczący Konferencji Episkopatu Francji


Wydawnictwo M, ul. Kanonicza 11, 31-002 Kraków, t: 12 431 25 50, email: zamowienia@dzielazebrane.pl
Prześlij znajomemu Administracja